Proefballonnetjes

Velen veronderstellen dat politieke motieven een rol speelden bij de inval bij cartoonist Nekschot. De vraag is: welke?

‘Onbegrijpelijk, die ophef over de ‘buitenproportionele’ arrestatie van cartoonist Gregorius Nekschot. Tien agenten slechts werden er ingezet, meer kon het corps echt niet missen die dag, en het was geen man te weinig. Heeft u er wel eens over nagedacht hoe scherp die tekenpotloden kunnen zijn? Of een kroontjespen? Kom je echt niet meer mee door de veiligheidscontrole op Schiphol, tegenwoordig. En zo vroeg op de ochtend willen mensen nogal eens nukkig zijn; voor je het weet krijg je een fles Ecoline naar je hoofd. Kneedgum? Hoe weten u en ik dat het geen Semtex is?

‘Een mailtje sturen naar zijn website? Jaha, en dan was hij zeker uit zichzelf naar het bureau gekomen, de grapjas? Ik zie dat u nog niet beseft dat de tijden zijn veranderd. Voor je het weet is zo’n staatsgevaarlijk crimineel gevlucht naar Denemarken, of ondergedoken bij Hans Teeuwen. En dan? We hebben het hier namelijk wel over cartoons. Beseft u wat de gevolgen zijn van dergelijke uitingen voor de Nederlandse handelsbelangen in het buitenland, of onze jongens in Uruzgan? Jammer trouwens dat die waterboardingtechnieken waar ze daar mee experimenteren hier nog niet geautoriseerd zijn. Zaten we mooi met een dertig uur zwijgende cartoonist op het bureau. Kan meneer zich eens naar hartelust uiten, en dan hoeft het opeens niet meer! Ik vraag u, wat stelt al dat gescherm met de vrijheid van meningsuiting dan helemaal voor? Dertig uur zwijgen. Kijk, we hebben natuurlijk wel rustig afgewacht, dus die dertig uur was absoluut proportioneel.’

Okee – het lukt me dus niet zo goed me te verplaatsen in de hoofden van politie, minister Hirsch Ballin en eventuele andere betrokkenen bij het OM. What were they thinking?

Daarover doet een aantal wilde, amusante en soms zelfs interessante theorieën de ronde in de media. De cartoonist zelf vermoedde direct politieke motieven, en inmiddels is er niemand meer, wellicht met uitzondering van minister Hirsch Ballin, die het niet met hem eens is. Alles wijst er ook op. Het flinterdunne voorwendsel van de klacht bij het Meldpunt Discriminatie Internet, drie jaar geleden, in eerste instantie van een niet helemaal serieus te nemen ‘jongerenimam’. Het OM dat pas echt in actie komt in november 2007, na het ‘uitlekken’ van Wilders’ plannen voor zijn filmpje. Minister Hirsch Ballin, een week voor de inval teruggefloten met zijn plan om artikel 147 over smalende godslastering uit te breiden.

De vraag is alleen: welke politieke motieven?

Allereerst is daar: de intimidatie-hypothese. „Nu hebben we je!” zeiden de agenten die bij Nekschot binnenvielen, en daarna werd het er niet echt gezelliger op. Computer, telefoon en zo in beslag genomen, om onduidelijke redenen anderhalve dag de cel in – het zijn junta-methodes. Doel is de afschrikwekkende functie: een aantal lastige figuren wordt publiekelijk het leven zuur gemaakt, zodat de rest vanzelf beter gaat oppassen.

Nauw verwant aan de intimidatie-hypothese is de loos-gebaar-theorie. Nekschots arrestatie is een welwillend signaal aan moslims: „Kijk, we kunnen Wilders weliswaar niet aanpakken want zijn filmpje stelde niets voor, maar we treden heus wel hard op tegen beledigingen van de Profeet.” Verder: de complottheorie, gesignaleerd in de wildere regionen van het internet. Een en ander is een snode strategie van het kabinet om eens flink de schijnwerpers te zetten op onwelgevallige types, in de hoop dat wat losse projectielen uit Amsterdam Slotervaart het verder wel oplossen. Oftewel: „Je anonimiteit, die ben je nu wel kwijt.”

Dan is er het ‘CDA-patroon’. Nekschots arrestatie past in een breder beleid van met name CDA-politici om de vrijheid van meningsuiting aan banden te leggen. Balkenendes procedures tegen Opinio, het op voorhand willen verbieden van Fitna, de voorstellen en proefballonnetjes van, eerst, minister Donner, vervolgens, Hirsch Ballin, om het verbod op godslastering uitgebreid te krijgen, de strafmaten verzwaard. Maar ook de rechtszaken tegen kunstenaar Jonas Staal passen binnen dat patroon. Diverse politici uitten tijdens het spoeddebat van dinsdag zelfs de verdenking dat minister Hirsch Ballin met deze actie langs een omweg zijn wetsvoorstel er alsnog door wilde drukken. De minister zelf stelde weliswaar dat de vrijheid van meningsuiting beslist niet in gevaar was gekomen door de inval bij Nekschot, maar we weten inmiddels dat zijn interpretatie van die vrijheid enigszins beperkt is. Het grappige is overigens dat het in al deze voorbeelden gaat om marginale figuren en (kunst)uitingen, maar dat aan die marginaliteit dankzij pr-bureau Balkenende IV een einde aan is gekomen.

Het viel zoals verwacht nogal mee met de felheid van dat spoeddebat – de belangrijkste onthulling was wel dat er zoiets bestaat als een ‘interdepartementale werkgroep cartoonproblematiek’. Dat brengt ons bij de arrogantie-hypothese: Nekschot is een proefballonnetje om te zien of het CDA weg kan komen met unaniem veroordeelde, impopulaire maatregelen. Met andere woorden, doet de publieke opinie ertoe voor het kabinet? Doet de PvdA ertoe? Gaat dit onrechtmatige en buitenproportionele optreden politieke consequenties krijgen? Ach welnee!

Uit alles in het totale CDA-patroon spreekt een verkrampte angst en achterdocht voor de media en hun zelfregulerende vermogen. Die angst lijkt op haar beurt weer ingegeven door de nauwelijks verhulde islamofobie van het kabinet, dat er immers vanuit lijkt te gaan dat ‘de moslims’ bij het minste of geringste de wilde horden zullen mobiliseren.

Werkt dit beleid eigenlijk? Tja. Ik zal niet de enige zijn die sinds vorige week de sterke aandrang voelt om schunnige, smakeloze en vooral buitengewoon kwetsende prenten te gaan tekenen.

Corine Vloet