Oog voor mooi beeld, niet voor het geld

Fotografen weten vaak niet hoe ze moeten opkomen voor hun eigen belangen. Daarover ging gisteren een symposium in Amsterdam.

Duizenden euro’s lopen fotografen per jaar mis, simpelweg door een gebrek aan kennis over de juridische aspecten van hun vakgebied. Voor Lucette Bronk, directrice van de stichting Burafo voor de rechten van fotografen, was dat de reden een symposium te organiseren over fotografie en recht. „Het is eigenlijk gewoon noodzakelijk”, lichtte ze toe. „De inbreuk op het auteursrecht van fotografen stijgt enorm. Uitgeverijen en uitbaters van internetsites publiceren schaamteloos foto’s van fotografen zonder daar een geldelijke vergoeding tegenover te stellen. Maar fotografen tekenen ook zelf wurgcontracten bij opdrachtgevers, waardoor vaak alle rechten over hun werk komen te vervallen.” Met als gevolg dat fotografen die juridisch wél op hun strepen staan, niet meer aan de bak komen. Voor hun immers tien (goedkopere) anderen.

Fotograaf Govert de Roos is één van de fotografen, juristen en wetenschappers die op het symposium in Pakhuis de Zwijger zijn afgekomen. Hij schetst de situatie als volgt: „Een fotograaf vindt het in de eerste plaats belangrijk dat zijn werk gepubliceerd wordt, daarna denkt hij pas aan de prijs die hij ervoor vraagt.” Fotografen samen een vuist laten maken tegen de misstanden zit er volgens De Roos niet in. „Ik vrees dat we niet veel verder komen met dit symposium. De situatie is al vaker onderling besproken en steeds als dan besloten werd om voortaan niet meer met ons te laten sollen, ging het toch weer mis. Agentschappen, zoals Sunshine of Hollandse Hoogte, dié moeten optreden. ”

Roel Sandvoort, financieel directeur van Hollandse Hoogte, legt uit hoe onhandig sommige fotografen te werk gaan. „Om een voorbeeld te geven; denk eens aan de portretfoto’s van schrijvers op de achterkant van een boek. Een fotograaf krijgt daar een bepaald bedrag voor betaald, maar dat is meestal gelieerd aan een eerste druk. Met een boek als De ontdekking van de hemel van Mulisch gaat zo'n boek dan niet 5000 keer over de toonbank, maar internationaal gezien vele malen vaker. Dan is het te laat om nog even een rekeningetje naar de uitgeverij te sturen, terwijl je best iets van het succes van het boek had kunnen voorzien.”

Vincent van den Eijnde legt namens stichting Pictoright uit dat er potjes met geld bestaan waar fotografen vaak helemaal geen gebruik van maken. „Pictoright krijgt van onder andere bibliotheken en universiteiten geld binnen vanwege de uitleen of duplicatie van boeken waar foto's op staan. Fotografen doen veel minder vaak een beroep op dat geld dan waar ze recht op hebben.”

De andere kant is dat fotografen juridisch zelf óók de fout in gaan. Wanneer de toestemming die nodig is om mensen of gebouwen te mogen fotograferen niet wordt gevraagd, bestaat het risico van claims. Gerard Wessel nam gedurende de jaren negentig op één van de seksueel getinte Wastelandparties in Amsterdam een foto van een vrouw met een mannenhoofd in haar kruis, niet wetend dat de vrouw er in Almere een gezin op nahield. De vrouw diende vervolgens een claim in, en omdat Wessel bij het maken van de foto geen toestemming had gevraagd, moest de opdrachtgever Nieuwe Revu opdraaien voor de gevraagde schadeloosstelling.

Fotografen hebben vaak simpelweg geen benul van wat wel of niet mag, zegt Hollandse Hoogte-directeur Roel Sandvoort. „Een fotograaf is creatief. Die wil niet de hele dag in de weer zijn met rekeningetjes en regeltjes, die wil gewoon mooie foto’s maken. ”

Meer informatie over de stichting Burafo ter bescherming van foto-auteursrechten via www.burafo.nl