De onduidelijke beloftes van generaal Than Shwe

Buitenlandse hulpverleners wachten af of zij werkelijk naar Birma mogen, zoals de junta heeft gezegd. De noodzaak van buitenlandse expertise wordt intussen steeds duidelijker.

De Amerikaanse marineschepen met hulpgoederen die in internationale wateren wachten op toegang tot Birma, mogen waarschijnlijk niet aanleggen. Volgens Ban Ki-moon geeft de junta toestemming voor „civiele schepen en kleine boten”. Foto AP The USS Essex , and the Essex Amphibious Ready Group steam in formation, Friday, May 23, 2008 in the Andaman Sea. The Essex Amphibious Group is standing by in international waters off the coast of Burma in support of Joint Task Force Caring Response, a humanitarian assistance operation developed in the wake of Cyclone Nargis. The USS Essex, will remain there for some days or weeks, but will not linger there for months waiting for permission to bring in aid. (AP Photo/U.S. Navy, Chief Petty Office Ty Swartz) Associated Press

Birmese ontwikkelingswerkers kregen de afgelopen dagen een pamflet in handen gedrukt als zij de Irrawaddy-delta wilden binnenrijden. De noodsituatie na cycloon Nargis is voorbij, stond daarop te lezen, de regering gaat aan de wederopbouw van het getroffen gebied beginnen. Donaties maken de mensen maar lui, en trekken zwerfkinderen aan, dus keer maar om en draag de hulpgoederen over aan het leger. Birma gaat wat de junta betreft over tot de orde van de dag.

Het bericht, gisteren, dat alle buitenlandse hulpverleners – ongeacht hun nationaliteit – het land in mogen moet een ommekeer betekenen. Secretaris-generaal van de Verenigde Naties Ban Ki-moon kondigde dit aan na overleg met juntaleider Than Shwe, die zelden buitenlanders ontvangt, maar nu zelfs camera’s toeliet tot zijn hoofdkwartier in Naypyidaw.

Drie weken na de ramp is er hoop dat er alsnog een grote hulpoperatie in gang kan worden gezet. Eerder deze week liet de junta al medische teams uit Thailand, India, China, Bangladesh en Laos toe, en gaf het toestemming aan ASEAN, het netwerk van Zuidoost-Aziatische landen, om de hulp te coördineren.

Hulporganisaties rekenen zich nog niet rijk met de toezegging van Than Shwe, waarover nog nauwelijks details bekend zijn. De juntaleider heeft de voorwaarde gesteld dat „alleen echte hulpverleners” de delta inmogen, en dat precies duidelijk moet zijn wat zij gaan doen, aldus een met Ban meegereisde VN-medewerker tegen journalisten. „We zijn voorzichtig optimistisch en wachten af hoe het op termijn zal uitpakken”, zei een woordvoerder van Care International tegen persbureaus.

De angst van het militaire regime om na de cycloon, die volgens de VN 2,5 miljoen mensen hulpbehoevend heeft gemaakt, de controle te verliezen, bleek eerder deze week nog uit talloze berichten die ondanks de restricties voor hulpverleners en journalisten naar buiten kwamen. Een Birmese donateur vertelde de BBC hoe het leger snel een groep daklozen uit een berm joeg toen in de verte een VN-truck verscheen. In dorpen waar honger heerst, worden hulpverleners weggestuurd. Ban Ki-moon werd donderdag rondgeleid in een aangeharkt ‘modelkamp’ voor ontheemden, terwijl even verderop scholen die als noodopvang fungeerden werden ontruimd. Zij doen vandaag dienst als stemlokaal voor het referendum over een nieuwe grondwet, dat in het rampgebied was uitgesteld.

Er zijn al duizenden Birmese hulpverleners in de delta aan het werk, maar buitenlandse expertise is cruciaal, zeggen betrokkenen. Lucia Nass werkt als consultant voor de Birmese ontwikkelingsorganisatie Metta. Ze had al een bezoek aan het land gepland toen de ramp plaatshad, maar kwam niet verder dan Rangoon. Haar Birmese collega’s wel. Metta werkt sinds de tsunami in de delta en kan veel mensen mobiliseren voor „zelfhulp”, vertelt Nass telefonisch.

„Samen met de inwoners inventariseren ze wat de meest dringende behoeften zijn en wat ze daaraan kunnen doen. Zo worden er boten geregeld en onderzocht wat in de omgeving nog aan voedsel te koop is. Ook heeft de organisatie geprobeerd om de crècheleiders die zij eerder had opgeleid op te sporen, om voor de vele nieuwe wezen te zorgen.” Maar op veel plaatsen zijn de voedselvoorraden op, „en van de vijftien crècheleiders heeft er één de ramp overleefd”, aldus Nass.

„Voor een ramp van deze omvang heb je een aantal doorgewinterde experts nodig”, zegt Thea Hilhorst, hoogleraar Humanitaire Hulp en Wederopbouw in Wageningen, „en die heeft Birma niet voorhanden. De laatste grote ramp in het land was in 1926.” Het gaat niet om kwantiteit, maar om kwaliteit, verklaarde ook VN-noodhulporganisatie OCHA gisteren.

Artsen zonder Grenzen werkt bijvoorbeeld met 250 vaste Birmese medewerkers in de delta, en heeft er nog eens 350 ingehuurd voor deze ramp. Toch kan de organisatie niet zonder internationale expertise, zegt operationeel adviseur Peter Paul de Groote per telefoon. „Om een goed overzicht van de behoeften te krijgen zijn er mensen nodig die het allemaal al eerder hebben meegemaakt, coördinatoren die de informatie uit verschillende delen van het gebied kunnen samenvoegen. Een internationale interventie staat of valt met de kwaliteit van die inschatting. Je moet precies weten wat waar naartoe moet, en of er geen gebieden worden overgeslagen.”

Ook is er een gebrek aan technische kennis, zegt De Groote. Dat blijkt bijvoorbeeld op het gebied van schoon drinkwater, momenteel het grootste gebrek. Omdat waterzuiveringstabletten alleen niet voldoende zijn, heeft Artsen zonder Grenzen een waterzuiveringsinstallatie gebouwd in het zwaargetroffen stadje Labutta. „In Birma is niet voldoende kennis om zo’n installatie te bedienen.”

Hulporganisaties weten nu niet wie wanneer visa krijgen en moeten dus toch weer afwachten wat de generaals voor hen in petto hebben. Wel heeft de junta om zeven miljard euro gevraagd voor de wederopbouw. Secretaris-generaal Surin van de ASEAN, die morgen een donorconferentie voorzit in Rangoon, vroeg zich openlijk af hoe dat bedrag tot stand is gekomen. „Zonder internationale inventarisatie kan het slechts nattevingerwerk zijn”, zei hij in Bangkok. De Nederlandse minister Koenders (Ontwikkelingssamenwerking, PvdA) woont de conferentie bij, maar zei gisteren alleen extra geld te beloven als toegang tot de delta wordt gewaarborgd.

Meer over cycloon Nargis op nrc.nl/birma