Alle woorden samen

Taalwetenschapper Ton Dijkstra stelt dat ons geheugen maar één lexicon bezit dat bij alle talen gebruikt wordt (`Alle woorden samen`, W&O 17 mei). Het is dus interessant voor mensen die meerdere talen spreken en die kennelijk goed beheersen.

Het aanwezig zijn van slechts één lexicon roept bij mij wel wat vragen op gezien mijn ervaring met meertalige personen die taalkundig gehandicapt zijn.

Zo heb ik een kennis die jaren lang zeer geroutineerd zowel het Engels als het Nederlands beheerste.

Hij is op een keer getroffen door een vrij ernstige hersenbloeding. Het lopen en spreken waren bijna niet meer mogelijk. In een revalidatiecentrum leerde hij moeizaam wat spreken en voorwerpen te benoemen. Een normaal gesprek met hem voeren was eigenlijk onmogelijk omdat hij gewoonweg de woorden niet meer wist.

Tijdens een therapie ging de telefoon. Omdat de beller Engels sprak beantwoorde de therapeut uiteraard in het Engels. Mijn kennis hoorde dat en gebaarde dat hij de telefoon wilde gebruiken. Wat gebeurde er? Hij sprak vloeiend Engels zonder haperen en hoefde daarbij niet naar woorden te zoeken. Kennelijk was het Engelse taalcentrum niet door de hersenbloeding beschadigd. Je zou hieruit de conclusie kunnen trekken dat de taalcentra op totaal verschillende plaatsen in de hersenen aanwezig zijn.

Een soortgelijke ervaring heb ik meegemaakt in Nieuw Zeeland, waar ik een Nederlandse kennis opzocht die omstreeks 1950 geëmigreerd was en daar met een Engels sprekende vrouw is getrouwd. Hij sprak in het gezin uitsluitend Engels. Helaas was ook hij getroffen door een hersenbloeding. Spreken was totaal onmogelijk. Op een gegeven moment hoorde hij mijn vrouw en ik Nederlands tegen elkaar praten. Hij nam onmiddellijk zonder haperingen aan het Nederlandse gesprek deel.

Een derde ervaring was het contact met een persoon die ernstig stotterde. Ook hier ging een gesprek moeizaam behalve in het Engels, waarbij communicatie volkomen zonder stotteren verliep, zodat we altijd Engels met elkaar spraken. Ook hier zou je kunnen denken aan verschillende taalcentra met bijbehorende lexicons.

Ik ben het met de heer Van Maris eens dat er nog veel te doen is voor de heer Dijkstra. Overigens is ramp” een volkomen normaal en veel gebruikt woord in het Engels.