Reeds de Oude Grieken

Brons beeldje uit Alexandria, 200 n.Chr. kleding sluiers in de geschiedenis

Op het gymnasium leerde je vooral dat de Oude Grieken de democratie en de filosofie hebben uitgevonden. Mooie beschaving, die van de Grieken. Dat die democratie maar voor heel weinig mensen gold, dat er slaven waren, dat meisjes vlak na hun geboorte wel eens vermoord werden, daar hoorde je veel minder over. Over zulke dingen werd misschien wel verteld, maar dat er nou veel aandacht aan werd besteed, nee. Het kan zijn dat zulke misstanden door de leraren normaal werden gevonden, in de zin dat ze toen overal voorkwamen en de Oude Grieken er tenminste iets goeds aan hadden toegevoegd. Of zouden zulke gebruiken toch een beetje verdoezeld zijn om geen afbreuk te doen aan de grootsheid van de bakermat van onze beschaving?

Mij is ook nooit gewaar geworden dat de vrouwen in het Oude Griekenland gesluierd gingen, de echte vrouwen, de verzonnen vrouwen en zelfs de godinnen. En toch staat in de Ilias dat Andromache haar sluier verscheurt als ze vanaf de muren van Troje haar dode zoon Hector ziet, houdt Penelope in de Odyssee een sluier voor haar gezicht telkens als ze met de vrijers praat, krijgt Helena’s sluier van Homerus het prachtige epitheton ‘sneeuwachtig’.

Ik moet er altijd overheen gelezen hebben. Ziende blind. Tot ik het boek Aphrodite’s tortoise van de Britse classicus Lloyd Llewellyn-Jones (2003) in handen kreeg, waarin hij beweert dat veel Griekse vrouwen gesluierd gingen. In de inleiding betoogt hij dat de meeste geleerden niet geassocieerd willen worden met een kledingstuk dat in het Westen zo’n slechte naam heeft gekregen. Volgens Llewelyn-Jones wordt het woord sluier in vertalingen uit het oud-Grieks zelfs zoveel mogelijk omzeild, vervangen door mantel, omslagdoek of sjaal, laat staan dat vrouwen in chadors of boerka’s door het Athene van de vierde eeuw wandelen, de eeuw dat daar de gezichtssluier mode werd.

Llewleyn-Jones baseert zich op allerlei geschreven bronnen. De visuele bronnen zijn voor zijn stelling minder overtuigend. Want er zijn juist uit het Oude Griekenland allerlei standbeelden van naakte vrouwen overgeleverd. De Venus van Milo heeft geen sluier om. Maar goed, dat vele naakte vrouwen als allegorieën van recht, overvloed of overwinning nu nog de gevels van belangrijke gebouwen sieren, betekent ook niet dat vrouwen in Adamskostuum door Londen of Amsterdam lopen. Echte vrouwen mogen altijd minder dan allegorieën.

Meer over sluiers op http://weblogs.nrc.nl/weblog/cultuurblog/