Paniekvoetbal en spaghetti op Gehaktdag in parlement

Na vele mislukte pogingen in voorgaande jaren blies de Kamer Verantwoordingsdag nieuw leven in. „Premier, pak die telefoon, bel het paleis.”

Zijn Nederlanders „cynisch en klagerig”? Of is het de oppositie? Minister-president Jan Peter Balkenende wilde gisteren tijdens het ‘Verantwoordingsdebat’ over het kabinetsbeleid van 2007 liever niet terugkomen op deze eerdere uitspraak. De Kamer liet hem daarmee niet wegkomen: wie zijn die ‘zeurpieten’? Of is de kabinet soms zelf oorzaak van het huidige burgerlijk ongenoegen?

Onder dit hoofdthema blies de Tweede Kamer, na vele mislukte pogingen, gisteren voor het eerst leven in ‘Verantwoordingsdag’, ook wel ‘Gehaktdag’ genoemd. ’s Ochtends had SP-leider Marijnissen het probleem van deze dag bondig samengevat. „We zitten hier met anderhalf kilo papier van de Rekenkamer, 2.500 pagina’s van het kabinet en nu ook nog een brief van 24 pagina’s van de premier.” Hoe iets zinnigs te zeggen over deze cijferbrij die betrekking heeft op een twee jaar geleden opgestelde begroting, in dit geval ook nog door een ander kabinet?

Dat leidde in voorgaande jaren tot vormeloze debatten in steeds andere formats: met of zonder premier, met fractieleiders of alleen financieel specialisten. Toen minister Bos (Financiën, PvdA) vorig jaar moederziel alleen de uitvoering van een begroting verdedigde, was voor de Kamer de maat vol. Het moest beter, of anders niet.

Dit jaar leek een formule gevonden: Algemene Beschouwingen light. Een algemeen debat dus, zoals in september na de jaarlijkse presentatie van de rijksbegroting. Daarbij kwamen de kritische bevindingen van de Rekenkamer, de jaarrapporten van de ministeries, en een Verantwoordingsbrief van de premier („een onleesbaar knutselwerkje”, vond Femke Halsema van GroenLinks) slechts zeer gedeeltelijk aan de orde.

De premier zelf wilde het debat graag voeren over duurzaamheid, ondernemerschap en respect, de ‘kernthema’s’ uit zijn brief. Ook daarvan kwam weinig terecht: het richtpunt bleef de kritiek van Balkenende op „klagerigheid en cynisme”. Critici zien volgens hem onvoldoende hoe goed Nederland er economisch voorstaat.

De oppositie zag het kabinet als de bron van het onbehagen, en met name het gebrek aan leiderschap van de premier. Balkenende kreeg nogal wat naar het hoofd geslingerd. „U bent volkomen de richting kwijt in het bord spaghetti dat u zelf heeft gekookt”, zei VVD-fractieleider Mark Rutte . „Het kabinet doet niet alleen aan paniekvoetbal, het zaait paniek”, sneerde Alexander Pechtold (D66). Femke Halsema (GroenLinks) meende dat het kabinet zich „verliest in retoriek”. Wilders kreeg de lachers op zijn hand door Balkenende te verzoeken het paleis te bellen: „Majesteit, ik stop ermee, het wordt niets, zoek toch een ander.” SP-fractievoorzitter Marijnissen waarschuwde de premier dat „er geen bezweringsformules zijn waarmee u het volk tot de orde kunt roepen”.

Balkenende riposteerde dat hij waakte „voor een sfeer van: het deugt allemaal niet”, waarbij hij een lange lijst successen en beleidsvoornemens opdreunde. De kritiek van ’s lands rekenmeesters dat de politieke prioriteiten soms „weinig specifiek, inconsistent of onhaalbaar” kon bij hem slechts gedeeltelijk op begrip rekenen.

In het debat bestegen de fractieleiders beurtelings hun stokpaardjes. CDA-fractieleider Van Geel veroorloofde zich milde kritiek door te beklemtonen dat men een kabinet afrekent op resultaten. De veertig ‘prachtwijken’ van minister Vogelaar zouden „een belangrijk punt van zorg” zijn, ook door het gebrekkige ‘verwachtingsmanagement’ rond deze operatie.

PvdA-fractieleider Hamer verklaarde het ongenoegen uit onzekerheid over globalisering en externe dreiging, verergerd door voorgaande kabinetten die „met de rug naar de samenleving stonden”. Ze waarschuwde voor degenen die de politiek zagen als „sprookjesbos waar men met een toverstaf in één dag files oplost”.

Pechtold zag een kabinet dat door de polarisatie naar links én rechts werd getrokken en verlamd door angst in het midden stagneerde. Met als missie: „doorgaan, doelloos doorgaan.” Fel werd het debat toen Pechtold het gemanoeuvreer met de kinderopvang ter sprake bracht. Bij de eerste de beste tegenvallers wordt er „pats boem” bezuinigd, zei de D66-fractieleider. Dat liet de PvdA niet op zich zitten. „De kern van de regeling blijft overeind”, aldus minister Bos. Er wordt niet bezuinigd, er worden uitwassen bestreden.

Rutte zocht het onbehagen bij de ‘hardwerkende Nederlander’, die zucht onder belastingen, bureaucratie en files. Hij vergeleek het kabinet met een verwarde goochelaar die een in tweeën gezaagde assistente in een kist van het podium droeg. Dat sloeg op minister Vogelaar, verduidelijkte hij.

Soms leek er gisteren ook sprake van operatie ‘sloop Rita Verdonk’. Hamer joeg Verdonk bijvoorbeeld met stemverheffing van de interruptiemicrofoon omdat ze Nederland „met een draak van een inburgeringswet” had opgezadeld; Verdonk verbaasde door die wet „niet belangrijk” te noemen.

Marijnissen, die aanvankelijk niet aan het debat wilde deelnemen, gaf toe dat hij zich uitstekend had vermaakt. Maar liever dat deze Algemene Beschouwingen light ging hij wekelijks in de bat met de premier. Want verantwoording afleggen moet 365 dagen per jaar.

Commentaar: pagina 9

Lees de stukken per departement op nrc.nl/verantwoordingsdag