Ode aan ons allemaal

Dekaloog

Regie: Krzysztof Kieslowski € 69,90 *****

Krzysztof Kieslowski’s Dekalog zou minimaal elke tien jaar opnieuw op dvd moeten verschijnen. Want deze tien films van elk 55 minuten mogen dan eind jaren tachtig voor de Poolse televisie zijn gemaakt, ze kunnen concurreren met de beste Europese bioscoopfilms van de afgelopen vijftig jaar. Samen dan, niet apart. In de Beste Films Aller Tijden-lijstjes met de onvermijdelijke Citizen Kane en 2001: A Space Odyssey, had de hele Dekalog al een plek moeten hebben. Maar ik twijfel er niet aan dat Kieslowski’s moderne interpretatie van de Tien Geboden die in de toekomst wel zal krijgen.

In geen van de tien films, naar een idee van Kieslowski’s vaste scenarioschrijver Krysztof Piesiewicz, wordt een gebod uit de Bijbel hardop genoemd. Het is ook niet zo dat elke film over een van de geboden gaat. Het zijn de tien films samen die laten zien voor welke morele keuzes mensen in hun dagelijks leven komen te staan.

Vaak gebeurt dat door situaties uit meerdere levens met elkaar te verweven. Een arts die wordt gevraagd of een patiënt zijn ziekbed zal overleven, omdat zijn vrouw dan kan beslissen of ze een abortus zal ondergaan, zit zelf met de vraag of hij voor God moet spelen door deze levens te sturen. In Dekalog 3 en 9 is sprake van overspel, maar op een manier die geen enkel oordeel over goed of fout toelaat. Om het eenvoudig te houden en toch te laten zien hoe alles met alles is verbonden, gaan de tien verhalen over mensen in hetzelfde appartementencomplex in Warschau. Personages en zelfs situaties uit het ene verhaal komen in het andere verhaal weer voorbij.

De Dekalog is een ode aan ons allemaal. Kieslowski – die in 1996 al op 55-jarige leeftijd overleed – schetst de ruimtes die we krijgen om keuzes te maken, ruimtes die soms heel klein zijn en heel kort bestaan. Zoals in het fantastische Dekalog 8, over de ontmoeting tussen twee vrouwen van wie de ene op een avond in 1943 besloot dat de andere, die bij haar was ondergedoken, moest worden opgeofferd. De Gestapo stond voor de deur. Hun gesprekken over menselijkheid, over verantwoordelijkheid nemen, over wat God kan zijn (hoewel ze zegt dat woord liever niet te gebruiken), de vergeving zonder woorden tussen die twee – het is subliem. Hoewel, misschien is het niet eens vergeving, want Kieslowski laat vrijwel alles in het midden. Wat we zien is vooral suggestie en dat is precies wat de serie Dekalog zo sterk maakt.

Kieslowski werd in Polen verguisd door links en rechts, omdat hij zich niet met politiek wenste bezig te houden. In een van de extra’s bij deze box roemt hij de Poolse censuur, omdat dat tenminste een van de weinige instanties was die efficiënt werkte. Kieslowski stond erboven: de regisseur zocht niet naar grootse machinaties, maar naar persoonlijke dilemma’s, naar wat er gebeurt als mensen ’s avonds thuiskomen en de deur achter zich dicht doen.