Een cowboyverhaal met een vleugje Pullman-magie

Philip Pullman:Once Upon a Time in the North. Engravings by John Lawrence. David Fickling Books, Random House, 112 blz. €12,95

Beschouw het als de slagroom op de taart: Once Upon a Time in the North, het tweede korte verhaal van meester-verteller Philip Pullman, ontsproten aan zijn veel geprezen fantasie-trilogie His Dark Materials (Het Gouden Kompas).

De donkerblauwe linnen kaft met ingekleurde gravure van John Lawrence oogt klassiek en prikkelt de zintuigen. Iedereen die dit kleinood aanschouwt, zal het automatisch oppakken en de bladzijden tussen de vingers laten ritselen. De fraaie, fijne houtsneden van Lawrence, een ‘vrachtbrief’, enkele bladzijden uit een ‘handboek voor luchtvaart’, een uitneembaar bordspel (inclusief spelregels) genaamd ‘Peril of the Pole’ (Gevaar van de Poolstreek), studieaantekeningen van Lyra Belacqua (hoofdpersoon in His Dark Materials) en een krantenknipsel met de kop ‘Schokkende gebeurtenis in haven/ Twee man gedood tijdens schietpartij in pakhuis/ Schurk en medeplichtige beer vluchten in luchtballon’ – wat voor verhaal wordt hier verteld?

Al snel blijkt dat Pullmans nieuweling zich zo’n 35 jaar vóór de gebeurtenissen in His Dark Materials afspeelt. Een zogenoemde ‘prequel’ dus. Hoofdpersoon is de Texaanse luchtballonvaarder Lee Scorsesby, in deel één van Pullmans trilogie een van Lyra’s vermetele redders. In dit onweerstaanbare, levendige verhaal is hij een 24-jarige jongeman, ‘ready for adventure, and happy to go wherever the winds took him’, nadat hij bij een spel poker een luchtballon heeft gewonnen.

‘Blown by the winds of chance’, arriveert Lee in het Arctische havenplaatsje Novy Odense, waar hij in een complot tegen de plaatselijke ijsberenbevolking verwikkeld raakt, met als inzet olie, geld en macht. Tijdens een klassiek, beslissend vuurgevecht beëindigt Lee – type ruwe bolster blanke pit – de dodelijke samenzwering tussen een Nederlandse vrachtschipper, oliemagnaat, corrupte burgemeesterskandidaat en huurmoordenaar die een oude, op wraak beluste tegenstander van Lee uit ‘Dakota-county’ blijkt. Daarbij wordt hij geholpen door de gepantserde beer Yorek Byrnison, zijn latere metgezel.

Zoals de titel al verraadt – een knipoog naar Sergio Leone’s Once Upon a Time in the West – is Pullmans novelle eigenlijk een cowboyverhaal. Een lichtvoetig geschreven parodie op de klassieke western, met een vleugje Pullman-magie, een heerlijk pretentieloos avontuur vol waaghalzerij, ‘yeps’, ‘stay-out-of-troubles’, mooie vrouwen en smoezelige logementen. Met Lee als ‘Old Shatterhand’, Lee’s ‘daemon’ Hester (Pullmans metafoor voor de menselijke ziel die de zichtbare gestalte van een dier heeft) als bloedbroeder Winnetou en Yorek Byrnison als levende ‘Zilverbuks’.

Moraal – niet de kerk, zoals in His Dark Materials, maar politieke ambitie symboliseert hebzucht en machtsmisbruik –, stijl en humor verraden Pullmans meesterhand. Ze maken van Once Upon a Time in the North ‘een mooi stukje retorische brille’.