Een bord met spaghetti op ‘Gehaktdag’

De Tweede Kamer sprak gisteren de hele dag over de begrotingen van 2007.

Maar het ging meer over de plannen voor de lopende periode van dit kabinet.

Den Haag. - Minister-president Jan Peter Balkenende liet zich niet van de wijs brengen. Tijdens het ‘Verantwoordingsdebat’ in het parlement over het kabinetsbeleid van vorig jaar werd de premier door de oppositie gisteren van alles naar het hoofd gegooid.

„U bent volkomen de richting kwijt in het bord spaghetti dat u zelf heeft gekookt”, zei Mark Rutte, VVD-fractieleider in de Tweede Kamer. „Het kabinet doet niet alleen aan paniekvoetbal, het zaait paniek”, sneerde de fractieleider van D66, Alexander Pechtold over de kinderopvang. „U bent geen leider. De puf is eruit”, wierp Geert Wilders (PVV) de premier voor de voeten.

Maar in zijn repliek somde Balkenende onverstoorbaar een lijst van verworvenheden op: minder arbeidsongeschikten, minder werklozen, minder mensen in de bijstand. Pas na enige tijd kwam er meer emotie in het debat, toen de premier werd aangevallen op zijn verwijt over cynisme en klagerigheid in Nederland. „Er zijn geen bezweringsformules waar u het volk mee tot de orde kunt roepen”, aldus oppositieleider Jan Marijnissen (SP). Balkenende stelde dat hij zeker niet een sfeer wilde laten ontstaan van „wat zijn jullie ondankbaar”.

Eerder op de dag had Marijnissen Verantwoordingsdag, ofwel Gehaktdag, in zijn visie bondig samengevat. „We zitten hier met anderhalf kilo papier van de Rekenkamer en 2.500 pagina’s van het kabinet en nu ook nog een brief van 24 pagina’s van de premier.”

Hoe iets zinnigs te zeggen over deze cijferbrij, die bovendien betrekking heeft op een twee jaar geleden opgestelde begroting, en in dit geval ook nog door een ander kabinet? Dat was tot nu toe het probleem van Verantwoordingsdag en leidde tot vormloze debatten in steeds andere formats: met kabinet en premier, zonder premier. Toen de kersverse minister Bos (PvdA) van Financiën vorig jaar moederziel alleen de uitvoering van een begroting verdedigde, was voor de Kamer de maat vol. Het moest beter, of anders maar niet.

Dit jaar lijkt de formule gevonden: Algemene Beschouwingen light, wat refereert aan het debat in september na de jaarlijkse presentatie van de rijksbegroting. De gedetailleerde bevindingen van de Rekenkamer noch de jaarrapporten van de ministeries kwamen ter sprake, en de als „een onleesbaar knutselwerkje” (Halsema, GroenLinks) gekwalificeerde ‘verantwoordingsbrief’ van Balkenende nauwelijks. Daarin gaf de premier aan dat hij het debat graag richting de ‘kernthema’s’ duurzaamheid, ondernemerschap en respect wilde voeren.

In plaats daarvan spraken de fractieleiders over alles wat politiek Den Haag zoal bezighoudt, vaak op scherpe toon. Een richtpunt was daarbij de bewering van Balkenende, woensdag in een persconferentie, dat het debat in Nederland te klagerig en cynisch is. De critici zien volgens hem onvoldoende hoe goed Nederland er in Europa voorstaat met zijn sterke economische groei, lage werkloosheid, geringe inflatie en gezonde staatsfinanciën.

Het was dus aan de fractieleiders om de bronnen van het burgerlijk onbehagen te identificeren. CDA-fractieleider Van Geel volgde nog enigszins de kernthema’s, maar veroorloofde zich in zijn behandeling van de veertig ‘prachtwijken’ van minister Vogelaar kritiek op het ‘verwachtingsmanagement’ rond deze operatie.

PvdA-fractieleider Hamer wees op de onzekerheid over globalisering en externe dreiging, verergerd door voorgaande kabinetten die „met de rug naar de samenleving stonden”. Ze waarschuwde voor degenen die de politiek zagen als „sprookjesbos waar men met een toverstaf in één dag files oplost, of mensen een heel andere identiteit geeft” en bepleitte „kleine stapjes”, alsmede „strijd in de politieke frontlinie, waar het er vaak bloedig aan toegaat.”

Vanuit de oppositie klonk kritiek op het lage ambitieniveau van het kabinet dat „in de startblokken is blijven kleven” (Halsema). Ook het vermeende gebrek aan leiderschap van premier Balkenende was een thema. In de woorden van Wilders: „Premier, pak die telefoon, bel het paleis en zeg: majesteit: het wordt niets, zoek toch een ander!”

VVD-fractieleider Rutte zocht het onbehagen bij de ‘hardwerkende Nederlander’, die zucht onder de groeiende belasting- en regeldruk, bureaucratie, files en een chronisch gebrek aan leiderschap. Na deze klassieke liberale thema’s vergeleek hij het kabinet met een verwarde goochelaar die witte konijnen in hoge hoeden terugduwde en door midden gezaagde assistentes bloedend over het toneel liet wankelen.

Pechtold legde de vinger op andere zere plekken: ondanks de ambitie het aantal beleidsambtenaren terug te dringen, zou het aantal rijksambtenaren vorig jaar zijn aangezwollen met 3.000 en werd er anderhalf keer zo veel uitgegeven aan externe advisering. Halsema bleek somber over de realisering van de milieudoelen die het kabinet zich stelde.

Wilders, die meer onderwerpen besprak dan immigratie en integratie, memoreerde dat „de benzineprijzen even snel stijgen als de PvdA in de peilingen keldert”.

Soms leek het gisteren een breed gedragen operatie ‘sloop Rita Verdonk’. Hamer joeg Verdonk bijvoorbeeld met stemverheffing van de interruptiemicrofoon, omdat ze Nederland „met een draak van een inburgeringswet” had opgezadeld. Ook Verdonk stipte liberale thema’s aan en verweet het kabinet „Wouter Bositis, ofwel draaikonterij”, maar zij bleek daartoe uitgedaagd niet bereid de hoofdlijnen van haar langverwachte plan voor filebestrijding te geven.

Het debat in de Tweede Kamer liep nog tot laat door. De details over de begrotingen van 2007 zullen verder met de vakministers worden besproken.

Lees de stukken per departement over Verantwoordingsdag op nrc.nl/binnenland