Economische groei zet Amazone onder druk

In Brazilië moet de nieuwe minister van Milieu laveren tussen ontwikkeling en bescherming van de Amazone. Lastig in een land dat economische groei als hoogste prioriteit heeft.

De eerste werkweek van de nieuwe minister van Milieu van Brazilië, Carlos Minc, zit er nog niet op of de messen zijn al geslepen.

Toen Minc afgelopen maandag zijn eerste officiële gesprek had met zijn baas, president Luiz Inácio ‘Lula’ da Silva, liet hij meteen een proefballon op. Om de Amazone beter te beschermen tegen illegale houtkap, is er een speciale Nationale Milieu Garde nodig. Deze zou moeten bestaan uit manschappen gerekruteerd uit politiekorpsen van de staten die deel uitmaken van het Amazonegebied (60 procent van Brazilië). Lula zou welwillend hebben gestaan tegenover het voorstel.

Een dag later volgde meteen een afkeurende reactie van Blairo Maggi, gouverneur van Mato Grosso, een van de betrokken staten. „Reken niet op onze politie. Ik heb geen soldaten om het bos te beschermen”, liet Maggi alvast weten. Toevallig is Mato Grosso, land van sojaboeren en veehouders, een van de deelstaten waar de meeste ontbossing plaatsheeft.

Volgens milieuactivisten zijn het vaak de sojaboeren en veehouders die verantwoordelijk zijn voor illegale houtkap. Zelf is gouverneur Blairo Maggi van Mato Grosso eigenaar van de André Maggi groep, een van de grootste sojaproducenten ter wereld.

Op woensdagavond, voor het oog van de televisiecamera’s, sloeg Minc, voorheen secretaris voor milieuzaken van de deelstaat Rio de Janeiro, terug. De nieuwe cijfers met betrekking tot ontbossing in de Amazone zien er slecht uit, zo onthulde Minc. In april is de ontbossing fors gestegen ten opzichte van maart. De gegevens, verkregen met behulp van satellietbeelden, zijn afkomstig van het nationale instituut voor ruimteonderzoek. Op bepaalde plekken was de houtkap zelfs met meer dan 60 procent toegenomen. Waar dan precies? In Mato Grosso, bevestigde Minc.

Carlos Minc (56) is de opvolger van Marina Silva. Vorige week dinsdag diende zij, na vijf jaar de post van milieuminister te hebben bekleed, haar ontslag in. Silva had internationale faam en stond bekend als de taaie, standvastige beschermdame van het regenwoud. Het opstappen van Silva, die opgroeide in de Amazone, wordt door milieuactivisten dan ook gezien als een groot verlies. En als een aanwijzing dat de Braziliaanse regering behoud van het woud ondergeschikt heeft gemaakt aan economische ontwikkeling.

Zelf heeft Silva nog altijd niet expliciet aangegeven waarom zij is opgestapt. Wel leek het erop dat zij door de regering links en rechts werd gepasseerd. In het bijzonder met de benoeming door Lula van Roberto Mangabeira Unger (de minister van Strategische Zaken), tot baas van het zogeheten duurzame ontwikkelings- en industrialisatieprogramma voor de Amazone.

Ook zou volgens haar tegenstanders Silva’s ministerie, te veel grote bouwprojecten de wacht hebben aangezegd, waar milieuvergunningen voor nodig zijn. Daardoor hebben onder meer plannen om twee enorme waterkrachtcentrales te bouwen in de Amazone, vertraging opgelopen. Dit bouwproject maakt onderdeel uit van een omvangrijk project dat de groei van de economie van Brazilië in een hogere versnelling moet zetten – vorig jaar bedroeg die 5,3 procent.

Zie daar het spanningsveld waarin Carlos Minc zal moeten opereren. Want in economisch opzicht heeft Brazilië (bijna net zo groot als de Verenigde Staten en 190 miljoen inwoners) eindelijk het tij mee. Zoals de wereldwijd stijgende prijzen van grondstoffen, overvloedig aanwezig in Brazilië. De landbouwgigant, met grote lappen ongebruikte grond, ziet bovendien kansen in de crisis rond de steeds maar duurder wordende voedingsmiddelen.

Eind vorige maand kreeg de Braziliaanse economie, waar Nederland vorig jaar de grootste investeerder was, een extra duw in de rug van kredietbeoordelaar Standard&Poor’s. Die waardeerde het land op tot een investeringsbestemming met een laag risico. De deur wordt daarmee wijd opengezet voor een golf nieuwe investeringen vanuit het buitenland. Een groot compliment voor een land dat in de jaren negentig nog gebukt ging onder hyperinflatie en economische crises.

Gewone Brazilianen, vooral die buiten de grote stad, het bedrijfsleven en de boeren vinden dat het land juist moet profiteren van de huidige gunstige omstandigheden. Dus ook van de aanwezigheid van grondstoffen en potentiële landbouwgrond, in de Amazoneregio. Hoe kan Brazilië anders zijn belofte van toekomstige economische grootmacht vervullen?

Milieuorganisaties vrezen het ergste: een verdere toename van de houtkap. In 2005 en 2006 was er nog een afname, maar de laatste vijf maanden van vorig jaar weer sprake van een onverwachte, sterke groei. Indianengemeenschappen die in reservaten leven in de Amazone voelen zich bovendien bedreigd door het oprukkend bedrijfsleven, vooral in de gedaante van sojaboeren en veehouders.

Hoewel Carlos Minc deze week benadrukte hard te zullen blijven optreden tegen illegale ontbossing, staat hem stevige oppositie wachten, binnen en buiten de regering. Zo kondigde zijn collega Mangabeira gisteren alvast aan meer ruimte – onder voorwaarden – te willen geven aan industrieën die actief zijn in het regenwoud.

Net als zijn voorganger wil Minc vasthouden aan de maatregel die leningen verbiedt aan investeringsprojecten in gebieden waar illegaal ontbost is. Ook president Lula ondersteunt die ingreep. De vraag is of het wat uithaalt.

Gouverneur Maggi van Mato Grosso, en ook andere gouverneurs in de Amazone, zijn intensief aan het lobbyen om van deze regelgeving af te komen. Maggi heeft zijn eerste onderhoud over dit onderwerp met Mangabeira al achter de rug.