Witte boorden op losse werkplek

De meeste werknemers sluiten zich in alle vroegte aan bij de ochtendfile, en doen na kantoortijd mee aan de avondspits. Moderne technologie maakt nu zwerven van werkplek naar werkplek mogelijk.

Illustratie Roel Venderbosch File? Werk gewoon online! De meivakantie is afgelopen, vanmorgen stonden we weer in de file. Het kan ook anders. De werknomade werkt vanuit het café. pagina 4 en 5 Illustratie Roel Venderbosch Venderbosch, Roel

Dit is de werkdag van Erwin Blom (47), sinds een half jaar zelfstandig internetondernemer: vanochtend op de fiets naar een werkoverleg, in de CoffeeCompany in Amsterdam. Daarna door naar de Hispeed Lounge op het Centraal Station, voor een bespreking met een potentiële klant. Tussendoor mail en agenda gecheckt met de iPhone. Via Twitter (zie ‘Werken wordt twitterend overwerken bij hotspots in een grand café’) gezien wie van zijn collega-freelancers op dat moment werken in grand café Dauphine, naast het Amstel-station. Waar hij aan kan schuiven voor een biertje slash netwerkgesprek slash nieuwe opdrachtgever.

Erwin Blom heeft geen vaste werkplek. Hij bepaalt zelf waar en wanneer hij werkt. Want wie heeft er nog een kantoor nodig, nu iedereen dankzij de draadloze revolutie overal en altijd online kan zijn?

Alle grote stations zijn tegenwoordig voorzien van een draadloos netwerk. Op Schiphol kan probleemloos worden geïnternet, tot aan de gate. Of neem Groningen, waar de Stichting Draadloos Groningen zich inzet om de hele stad van een draadloos netwerk te voorzien. De proef beperkt zich nog tot het centrum, meldt stichtingsdirecteur Robert Janz, maar het is de bedoeling dat in de loop van 2009 héél Groningen draadloos is.

Ook op andere plekken gaat het hard: het aantal ‘Hotspots’ van KPN – de plekken waar je met wifi kunt inloggen – groeit „met dubbele cijfers”, meldt Martijn de Kinkelder, directeur KPN Hotspots: „Op dit moment zijn het er ruim 950. Toen we in 2003 begonnen, waren het er 100.” Het gebruik van mobiel internet zit in de lift: de laatste kwartaalcijfers van KPN laten een groei zien in mobiel dataverkeer: 22 procent van de omzet, tegen 18 procent vorig jaar.

Toen Blom – tot 1 januari 2008 ‘hoofd nieuwe media’ bij omroep VPRO – met twee compagnons zijn bedrijf The Crowds begon (dat bedrijven en overheden adviseert hoe ze nieuwe media kunnen inzetten), waren ze het over één ding snel eens: geen vaste werkplekken meer, maar flexibel werken vanaf huis en draadloze Hotspots in de stad. Een kantoor is overbodig, vindt Blom. „Het kost alleen maar geld én maakt je minder flexibel. Ik ben veel productiever als ik even de stad in kan fietsen en tussendoor op verschillende plekken werk.”

De nieuwste digitale technieken zijn daarbij een belangrijke voorwaarde. „Al mijn software staat tegenwoordig op internet, ik heb m’n laptop niet eens meer nodig. Ik kan op steeds meer plekken inloggen – en heb dan onmiddellijk alles bij de hand.” Waar Blom ook gaat zitten, hij heeft toegang tot dezelfde middelen en dezelfde mensen. En dan kun je dus net zo goed zorgen dat je op leuke plekken bent, waar je mensen uit je netwerk tegenkomt.

De drie eigenaren van The Crowds komen elke maandagochtend voor werkoverleg bij elkaar. Soms in een kroeg of grand café, soms bij een van hen thuis. Daarbuiten is het vrijheid blijheid. Maar wel vrijheid binnen een netwerk, dat onder meer wordt onderhouden door intensief gebruik van het msn-achtige chatprogramma Twitter. Voor Blom en de zijnen de ideale manier om contact te zoeken, te netwerken en afspraken te maken om elkaar ergens in de stad te ontmoeten.

Het snelgroeiende leger zelfstandigen – volgens de laatste cijfers van vakcentrale FNV inmiddels bijna 1 miljoen: 1 op de 7 werkenden in Nederland – maakt dankbaar gebruik van de nieuwe, draadloze netwerken. Althans, de hoger opgeleide kenniswerkers in met name consultancy, communicatie en internetbranche. Loop op een willekeurige doordeweekse ochtend grand café Dauphine maar eens binnen: overal werkende twintigers en dertigers met open geklapte laptops. Alsof je een kantoortuin binnenstapt. Maar dan wel een hippe. En met lekkere koffie.

Daarmee lijkt hét grote nadeel van freelancen – de eenzame zelfstandige, verstoken van collega’s en koffie-automatengezelligheid – verleden tijd. „Twitter is mijn koffie-automaat”, zegt de Nijmeegse freelance internetjournalist Jaap Stronks (27). „Ik ben de hele dag op de hoogte van wat de mensen in mijn netwerk doen en waar ze zitten te werken.” Als hij behoefte heeft aan contact met collega’s schuift hij bijvoorbeeld aan in LUX – „het Dauphine van Nijmegen” – om kennis en opdrachten uit te wisselen .”

Ook de bewust kantoorlozen hebben behoefte aan een beetje vastigheid. Aan momenten en plaatsen om elkaar te ontmoeten. En dus worden er de laatste maanden op steeds meer locaties in het land netwerkbijeenkomsten gehouden, waar de werknomaden elkaar ontmoeten.

Neem ‘Open Coffee’ – elke woensdagochtend in cafés in Utrecht en Rotterdam en op donderdag in Amsterdam. „Daar komen veel jonge gastjes die net een eigen bedrijf aan het opstarten zijn”, zegt Erwin Blom, zelf frequent bezoeker van die ochtenden. „Die halen veel werk uit zo’n bijeenkomst. En andersom werkt het ook: als ik een programmeur nodig heb voor een bepaalde klus, kom ik er daar meestal wel één tegen.”

De vaste freelanceborrels en koffie-uurtjes worden steeds drukker bezocht, merkt Bas van de Haterd (30), freelance adviseur over nieuwe media en recruitment. Je ziet daar, zegt hij, „een compleet nieuwe subcultuur ontstaan, van netwerkende twintigers en dertigers die elkaar opzoeken”. Met als ongeschreven code: wel netwerken, maar geen keiharde zaken doen. „Met mijn beste netwerkrelaties wissel ik nooit facturen uit. We delen wel contacten – en geven elkaar namen en tips. Dat levert op termijn veel meer op.”

Ook Blom ziet het steeds drukker worden op de draadloze werkplekken. „De geest is uit de fles”, stelt hij vast. „En het aantal mobiele freelancers zal alleen nog maar toenemen, die trend is onomkeerbaar. Mensen willen blijkbaar op een andere manier werken. Ze hebben vrijheid en flexibiliteit nodig om de dingen te doen waar ze goed in zijn, op het moment dat het hun uitkomt.”

Traditionele bedrijven hebben daar moeite mee. Blom: „Die zeggen: het maakt ons niet uit of je op kantoor gaat zitten hartenjagen, áls je er maar bent. Ze durven de controle niet los te laten. Maar ze zullen wel moeten, anders raken ze hun beste en creatiefste mensen kwijt. Want die zitten echt veel liever in een grand café, dan naast de koffie-automaat.”

Maar er is ook een keerzijde aan het nomadenbestaan. Waar de kantoorwerker om zes uur de deur achter zich dichttrok, is de mobiele freelancer nooit uitgewerkt. Altijd en overal bereikbaar zijn, betekent: altijd en overal kunnen werken – ook ’s avonds op de bank en op het strand.

En dat is ronduit slecht voor je gezondheid, stelt Hans de Witte, hoogleraar arbeidspsychologie aan de Katholieke Universiteit Leuven. „Het is een oude boerenwijsheid dat na inspanning ontspanning nodig is. De geest moet bijkomen. Als je je werkperiode niet kunt afsluiten omdat je ook in je vakanties je e-mail checkt, verdwijnt dat herstelmoment volledig. Je staat dan voortdurend in de waakstand. Al je energie blijft gemobiliseerd. En dat put op den duur je reserves uit. Met een vergrote kans op burn-out als gevolg.”

Geen probleem voor Blom. „Het werk gaat inderdaad altijd door, maar ik zie het niet als werk. Wat ik doe valt samen met mijn passie. Vroeger stond op vakantie gaan gelijk aan niet-werken. Dat is met de komst van de iPhone steeds moeilijker vol te houden. Ik sport nu veel om even een escape te hebben en mijn hoofd leeg te maken. Daarnaast is er nog één plek waar ik nauwelijks werk: ons strandhuisje op Texel, waar we geen bereik hebben.”