Vrouwenbesnijdenis en het petekind van Bush sr.

Een eenmanslobby in het Amerikaanse ministerie van Gezondheid blokkeert een verklaring van de WHO tegen vrouwenbesnijdenis.

Terwijl de Amerikaanse minister van Gezondheid uitlegt wat hij deze week met collega’s uit 192 andere landen bespreekt, kijkt een blonde man naast hem strak naar de muur. Hij draagt een zomerpak en enorme gele schoenen, en heeft documenten op schoot over – onder meer – vrouwenbesnijdenis.

Dit is William Steiger, beter bekend als Bill. Iedereen kent hem in het Geneefse gezondheidswereldje. Steiger is het petekind van George H.W. Bush, de vader van de huidige Amerikaanse president. Hij is 38, maar runt al zeven jaar de Office of Global Affairs in het Amerikaanse ministerie van Gezondheid. Dit bureau bepaalt het standpunt van de VS in internationale fora als Unicef, de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) of Global Fund. Steiger heeft de macht de minister te overrulen.

De WHO in Genève maakt daar deze week een staaltje van mee. Alle WHO-lidstaten willen tijdens de jaarvergadering een resolutie aannemen die vrouwenbesnijdenis veroordeelt, op één na: de VS. Het Amerikaanse regeringsstandpunt luidt dat besnijdenis een verminking is die bij miljoenen meisjes en vrouwen gezondheidsproblemen veroorzaakt en bestreden moet worden. Drie miljoen vrouwen worden jaarlijks besneden, vooral in Afrika.

Op de vraag waarom de VS een WHO-verklaring blokkeren die strookt met hun regeringsbeleid, zegt minister Michael Leavitt: „Ik kan niet bevestigen wat ons standpunt is over dat onderwerp.” Voor hij verder praat over patenten op vogelgriepvaccins, voedselveiligheid en andere onderwerpen waarover de ministers onderhandelen, zegt hij: „Misschien dat iemand anders u off the record ons standpunt kan geven.”

Die ‘iemand’ is Bill Steiger, naast hem. Maar Steiger wil niet zeggen waarom hij de besnijdenis-verklaring, die geen harde juridische status heeft, tegenhoudt. Hij zegt afgemeten: „Wij zijn flexibel. Dus wij vinden een oplossing.”

Ingewijden vertellen dat Steiger in zijn maag zit met één woord en één bijzinnetje. Adrienne Germain van International Women’s Health Coalition, een machtige New Yorkse lobbygroep, zegt: „De tekst ‘bevestigt’ eerdere internationale oproepen tegen vrouwenbesnijdenis, zoals op de VN-vrouwenconferentie in Beijing in 1995 en de bevolkingsconferentie in Kairo in 1994. Steiger wil daar ‘herinnert aan’ van maken. Een zwakker woord.” Ook wil Steiger een bijzin schrappen waarin ‘reproductive health’ wordt genoemd, een verzamelnaam voor gezondheidszorg op het gebied van seksualiteit, voortplanting en gezinsplanning. Wie wil, „kan daarin lezen dat vrouwen recht hebben op abortus. Het staat er niet, maar Steiger wil zelfs geen impliciete verwijzing naar abortus of voorbehoedsmiddelen.”

Germain, zelf net terug uit Genève, vertelt dat Steiger bij katholieke en islamitische landen lobbiet om steun. Maar tot nog toe zijn zelfs Libië en Egypte vóór de tekst. „Het is krankzinnig beschamend. Dit is beleid van het Witte Huis, niet het ministerie. Steiger moet conservatief rechts om politieke redenen te vriend houden. Al zeven jaar voert hij deze kruistochten. Wat Steiger ook doet, hij heeft de zegen van de president. Vanwege die familieconnectie. Hij bereikt niets, behalve dat hij de VS belachelijk maakt en gezondheidsexperts irriteert.”

Volgens mensen die veel met hem te maken hebben is Steiger zelf niet roomser dan de paus; hij viert altijd carnaval in Rio. Toch hield hij bij UNHCR een hulpproject tegen voor verkrachte vrouwen in Kosovo die zwanger waren van Servische soldaten – uit voorzorg, want in Kosovo is abortus legaal. Global Fund krijgt miljoenen voor aidsbestrijding – maar hiervan mag geen cent naar condooms en moet eenderde naar promotiecampagnes voor seksuele onthouding. Bij de WHO wilde hij in 2005 een abortuspil uitbannen die in de VS legaal is. Ook screent Steiger Amerikaanse wetenschappers bij de WHO op hun politieke antecedenten. Het VN-vrouwenfonds UNFPA krijgt door Steigers toedoen geen Amerikaans geld meer.

Bij de WHO vergadert men vandaag wéér over besnijdenis. Zelfs bondgenoten van de VS als Canada, Groot-Brittannië en Nederland tonen geen begrip voor Steigers standpunt. Zijn minister klaagt dat dit het imago van de VS bezoedelt, maar hij is wijs genoeg dat alleen achter de schermen te uiten.