‘Serviërs moeten zich eens gedragen’

Kosovo-Albanezen zullen een eventuele deling van Kosovo nooit accepteren, zegt oud-bemiddelaar Ahtisaari. „Kijk naar de geschiedenis van de Balkan, in godsnaam.”

Martti Ahtisaari Foto Reuters Former Finnish president Martti Ahtisaari speaks at the seminar 'Kosovo Today - the Way Ahead' organised by The Finnish Institute of International affairs (FIIA) at the Parliament Building in Helsinki March 7, 2008. Kosovo's independence is irreversible and Serbia is damaging its own interests by not accepting it, former U.N. special envoy Ahtisaari said on Friday. The former Finnish president spent 18 months trying to find a compromise between Serbia and the 90 percent ethnic Albanian majority which declared Kosovo independent last month.His plan for independence, with guarantees of Serb minority rights, is now being implemented over the protests of Serbia which has vowed never to recognise its southern province as a separate republic. TO ACCOMPANY INTERVIEW SERBIA-KOSOVO/AHTISAARI REUTERS/Lehtikuva/Markku Ulander (FINLAND OUT) Reuters

Op de zondagmiddag dat Kosovo zich onafhankelijk verklaarde, op 17 februari, deed de Finse oud-president Martti Ahtisaari zijn rondje nordic walking rond het meer bij zijn huis, zoals bijna elk weekend. Het was zíjn plan dat werd uitgevoerd in Kosovo, in de onafhankelijkheidsverklaring noemde premier Hasim Thaci Ahtisaari’s naam om de paar zinnen. Maar Ahtisaari, tot begin dit jaar VN-gezant voor Kosovo, wist al zo lang dat de onafhankelijkheid er zou komen – hij bleef niet thuis om die live op televisie te volgen.

Ahtisaari onderhandelde van 2005 tot 2007 met de Serviërs, die hun provincie kwijtraakten, en met de Albanezen, die moesten beloven dat ze de rechten van de minderheden in Kosovo – ook die van de Serviërs – zouden respecteren. Hij schreef op wat er moest gebeuren na de onafhankelijkheid: het VN-bestuur zou zijn bevoegdheden overdragen aan de Kosovaarse regering, de Europese Unie zou een politie- en justitiemissie sturen, en een toezichthouder. Ahtisaari bedacht ook wie dat moest zijn: de Nederlandse diplomaat Pieter Feith, die in 2005 Ahtisaari’s vredesplan voor Atjeh had uitgevoerd.

Tot aan de benoeming van Feith ging het goed. Maar de VN zullen niet, zoals in Ahtisaari’s plan staat en zoals de EU graag wil, op 15 juni uit Kosovo vertrekken. Rusland, dat zich fel verzet tegen de onafhankelijkheid van Kosovo, houdt in de VN-Veiligheidsraad een beslissing daarover tegen. De EU-missie wordt nu maar langzaam opgebouwd. En er zijn nog steeds zeven (van de 27) EU-lidstaten die Kosovo niet hebben erkend.

In zijn werkkamer in de Finse hoofdstad Helsinki, waar hij een eigen organisatie voor crisisbeheersing heeft, ziet Ahtisaari eruit alsof hij net terug is van zijn zondagse wandeling. Problemen met zijn plan voor Kosovo? Welnee.

In de hele wereld zijn er nog maar 42 landen die Kosovo hebben erkend. Dat is niet veel.

Ahtisaari: „Die landen vertegenwoordigen wel 60 procent van de economische wereldmacht. Het gaat niet alleen om de kwantiteit. De erkenningen komen wel als het stof is neergedaald.”

Had u verwacht dat Rusland zich zo fel zou blijven verzetten tegen de onafhankelijkheid?

„Nee, in het begin niet. De Russen wisten wat de bedoeling was. Ze hebben de richtlijnen voor de onderhandelingen geaccepteerd: er zou voor Kosovo geen sprake zijn van terugkeer naar de situatie van vóór maart 1999 [toen de NAVO Servië aanviel om een eind te maken aan de onderdrukking van de Albanezen in Kosovo, red.]. Toen ik zag dat hun houding veranderde, heb ik tegen de Russen gezegd: dit gaat leiden tot een unilaterale beslissing van Kosovo en zo stimuleren jullie dat landen hun zaken buiten de VN om regelen.”

Wanneer is het stof neergedaald? Voorlopig zijn de VN niet weg en de EU kan nog niks beginnen.

„Er is altijd nog de mogelijkheid dat de Kosovaarse regering zelf zegt: ‘Bedankt VN, we hebben jullie niet meer nodig’. Het is een zelfstandige staat met een eigen grondwet. Maar ik hoop dat ze dat niet doen. Er zal uitstel zijn in het vertrek van de VN, maar dat is niet erg. Als de overdracht van bevoegdheden is geweest, kan de EU gaan doen wat de bedoeling is.”

En als er geen beslissing komt over de overdracht, omdat Rusland die blijft tegenhouden?

„Ik denk niet dat Rusland die rol nog kan spelen. De rol van de VN in Kosovo zal hoe dan ook minder belangrijk worden. Mensen verlaten de missie en ik zou ook mijn spullen pakken als ik daar werkte. Mijn scenario is dat de VN in Kosovo op een elegante manier vervagen, met alleen nog een taak in de ontwikkeling van het land.”

Na de zomer is er de Algemene Vergadering van de VN. Als er dan nog steeds maar zo’n veertig landen zijn die Kosovo erkennen en Servië stelt zijn probleem aan de orde, wordt het een lastige discussie.

„Dan moeten we serieus overwegen of we Servië wel in de EU willen hebben. Als je niet naar je eigen geschiedenis kijkt, als je doet alsof jij niets te maken hebt met wat vroegere leiders van je land hebben gedaan, kun je geen democratische staat opbouwen.”

VN-diplomaat Jean-Marie Guéhenno was twee weken geleden in Belgrado en besprak een Servisch voorstel: Servisch bestuur over de Servische gebieden in Kosovo. Dat geeft de Serviërs hoop op nieuwe onderhandelingen.

„De landen van de contactgroep voor Kosovo – Frankrijk, Groot-Brittannië, Italië, Duitsland en de Verenigde Staten – zullen dat nooit accepteren. Zulke ideeën zijn bedoeld om de Serviërs vredelievend te stemmen. Maar je moet geen argumenten proberen te begrijpen die niet te begrijpen zijn. De Serviërs wisten dat onafhankelijkheid de bedoeling was van de onderhandelingen. Ik heb het hun al in november 2005 gezegd: jullie hebben Kosovo verloren. In plaats van dat te accepteren, deden deze zogenaamd democratische leiders alsof ze van niets wisten en bedreigden ze de Serviërs die in Kosovo werken: als die hun banden met Priština niet zouden verbreken, werden ze vervangen door anderen.”

Diplomaten in Brussel gaan ervan uit dat de internationale gemeenschap over een paar jaar een verdeling van Kosovo accepteert: het Servische noorden van Kosovo, rond de stad Mitrovica, zal zich aansluiten bij Servië.

„Die diplomaten moeten hun mond houden. Ze maken het Pieter Feith heel moeilijk om zijn werk te doen. Als dit idee aan terrein wint, zullen de Serviërs in Kosovo niets meer doen om samen te werken met de regering in Pristina. Deze diplomaten kunnen zich beter concentreren op de menu’s in Brussel.”

Waarom is zo’n verdeling een slecht idee?

„Kijk naar de geschiedenis van de Balkan, in godsnaam. Het is nooit de bedoeling geweest van de onderhandelingen. De Kosovo-Albanezen zullen het niet accepteren. De Serviërs in Kosovo zullen eraan moeten wennen dat ze een minderheid zijn. Er wordt steeds gekeken naar de Albanezen, maar it takes two to tango. De Serviërs moeten hun handen uitsteken en zich goed gedragen. Als zo’n verdeling er komt, is het niet míjn mislukking, maar die van de hele internationale gemeenschap. En de Europese Unie kan het dan echt wel vergeten om nog een rol van betekenis te spelen in de wereld.’’