Prinsjesdag wordt Sjeikjesdag

Het gaat heel goed met de rijksbegroting, zo bleek deze week tijdens de verantwoording die minister van Financiën Bos aflegde. 2007 zag een overschot op de begroting van 0,4 procent van het bruto binnenlands product. Al eerder voorzag het Centraal Planbureau een stijgend overschot tot 1,1 procent in 2008 en 1,4 procent volgend jaar.

Het kan nog veel beter. Reken even mee. De begrotingsverwachting is gebaseerd op een door het CPB geschatte gemiddelde olieprijs van 87 dollar per vat in 2008. Gisteren steeg de prijs van ruwe olie tot een onvoorstelbare 133 dollar per vat. In de eerste vijf maanden van dit jaar ligt de gemiddelde prijs van een vat Brent-olie al op 102,5 dollar. Als de olieprijs over heel 2008 uitkomt op de 102,5 dollar van tot dusverre, dan is olie dus zo’n 20 procent duurder dan verwacht. Dat heeft een drukkend effect op de economie, en dus negatieve gevolgen voor de begroting. Denk aan lagere belastinginkomsten en hogere sociale uitgaven. Maar meevallende aardgasbaten maken dit meer dan goed. Volgens het spoorboekje van het CPB mag Bos daarom dit jaar rekenen op een begrotingssaldo dat dit jaar 0,1 procentpunt hoger uitkomt, en volgend jaar op 0,3 procentpunt.

Nu is het zeker niet uitgesloten dat de gemiddelde olieprijs nog veel hoger uitkomt. Stel nu dat olie de rest van dit jaar gemiddeld 135 dollar per vat kost. Dat resulteert in een gemiddelde van 122 dollar voor heel 2008, en dat is 40 procent hoger dan de 87 dollar waarop de begroting gebaseerd is. In dat geval verbetert het begrotingssaldo met 0,2 procentpunt dit jaar en 0,6 procentpunt in 2009.

Daar staat tegenover dat de euro sterker is dan de 1,45 dollar per euro die het CPB veronderstelt. Het gemiddelde tot nu toe is 1,52, en dat is 5 procent hoger dan gedacht. Dat kost Bos dan weer 0,1 procentpunt begrotingssaldo dit jaar en 0,2 procent begrotingssaldo in 2009. Maar toch: samen met de olie kan Bos in 2009 sowieso rekenen op 0,1 tot 0,4 procentpunt (550 miljoen tot 2,2 miljard euro) méér. Dit alles in september bekend te maken op Sjeikjesdag.

Maar wat te doen met het geld? Niet uitgeven, maar investeren, zo luidt de regel bij aardgasbaten. Maar het zal moeilijk worden weerstand te bieden bij een begrotingsoverschot dat de 2 procent begint te naderen. De geplande btw-verhoging per 2009, die de inkomsten van de staat opschroeft, wordt nu al zeer bekritiseerd, niet in de laatste plaats omdat deze de inflatie verhoogt. De stijgende olieprijs jaagt de inflatie nog verder op. Tegenstanders van de hogere btw hebben er dankzij de olie in één klap twee argumenten bij.

Maarten Schinkel