Oxytocine schenkt vertrouwen

Oxytocine staat bekend als het affectieve hormoon bij uitstek. Een Zwitserse hersenonderzoeker ontdekte dat het ook een rol speelt bij onderling vertrouwen tussen mensen.

Als het vertrouwen van iemand wordt beschaamd, is dat te zien in de activiteit van bepaalde hersendelen. Maar een paar halen van een neusspray met het hormoon oxytocine remt die activiteit en maakt dat diegene vol van vertrouwen blijft. Onderzoekers richten hun pijlen nu op oxytocine als nieuwe behandeling voor sociale stoornissen als autisme, sociale fobie en psychose.

De Zwitserse hersenonderzoeker Thomas Baumgartner beschrijft vandaag in het vaktijdschrift Neuron waardoor oxytocine het vertrouwen van zijn proefpersonen in stand houdt. Hij liet 49 mannelijke vrijwilligers twee geldspelletjes doen: een waarbij elkaar vertrouwen belangrijk was, en een waarbij ze risico’s liepen.

In het eerste spel moest een proefpersoon geld geven aan een ander, die het dan kon investeren en de winst delen, of het zelf houden. Daarna moest de proefpersoon kiezen of hij op zijn beurt een deel terug zou geven aan de investeerder, of het zelf houden. Bij het risicospel bepaalde een computer of het geïnvesteerde geld weer terugbetaald zou worden.

De proefpersonen deden de spelletjes al liggend in een functional Magnetic Resonance Imaging (fMRI) hersenscanner. Voordat ze daarin plaatsnamen, kregen ze een neusspray toegediend, met daarin oxytocine, of een nepmiddel. Drie flinke halen moesten ze nemen, in elk neusgat. Eerder onderzoek had al uitgewezen dat oxytocine het vertrouwen in anderen vergroot.

De mannen in de oxytocinegroep bleven tijdens het spelletje-van-vertrouwen vol vertrouwen in hun investeerder, zelfs wanneer dat keer op keer werd beschaamd. Bij de deelnemers die nepmiddel kregen, nam het vertrouwen af.

Het standvastige vertrouwen viel samen met een lagere hersenactiviteit in een aantal hersengebieden bij de oxytocine-groep, in vergelijking met de placebogroep. Dat was vooral in de amygdala, waar met name angst, gevaar, en sociaal bedrog verwerkt wordt, en in het zenuwnetwerk dat beloningen registreert en het toekomstige gedrag daarop aanpast, de caudate nucleus. Bij het risicospel was er geen verschil.

De onderzoekers concluderen dat oxytocine duidelijk ingrijpt op bepaalde hersenstructuren om zijn vertrouwenwekkende werking uit te oefenen. Inzicht in hoe oxytocine werkt zou een goede aanzet zijn om medicijnen te ontwikkelen tegen ziektes als sociale fobie en autisme.

Oxytocine is ‘hot’. Behalve een oppepper van het vertrouwen in de medemens is het ook het hormoon van liefde, affectie, gulheid, rust en verbondenheid. Het werd bijna een eeuw geleden ontdekt als de veroorzaker van krachtige baringsweeën, en van het toeschieten van de moedermelk.

In de jaren 1970 bleek dat oxytocine ook in het brein effecten had. Het is essentieel voor het vormen van een warme band tussen moeders en hun kinderen, en tussen partners onderling. Wanneer onderzoekers de werking van oxytocine bij ratten of muizen blokkeren, dan zorgen ze niet meer voor hun jongen. En jonge ratten die veel door hun moeder verzorgd en besnuffeld zijn, ontwikkelen zo een goed oxytocine-systeem in hun brein, en kunnen in hun volwassen leven beter met sociale spanningen overweg. Niet voor niets noemt de Amerikaanse oxytocine-onderzoeker Paul Zak het stofje ‘lijm van de samenleving’.

Oxytocine komt ook vrij bij man en vrouw bij aanraking, massage, en vooral wanneer zij een orgasme hebben. Het gevoel van vertrouwen en geborgenheid door het hormoon maakt dat partners bij elkaar willen blijven. Opvallend is de recente vinding dat het erectiemiddel Viagra ook de aanmaak van het eigen oxytocine verhoogt.

Na injecties met oxytocine zijn ratten minder bang en verlaten ze makkelijker het nest om contact te leggen met anderen. Het kalmerende effect van oxytocine-injecties maakt dat ratten ook beter leren. De eerste onderzoeken met oxytocine bij volwassenen met autisme laten zien dat het hun vermogen vergroot om emoties te herkennen in het stemgeluid van anderen, zoals kwaadheid. Daarmee hebben veel mensen met een autistische stoornis grote moeite.

Dat oxytocine, met zijn weldadige effecten op sociale banden en seks, een recreatieve drug zal worden, daar lijkt het nog niet op. Het is als neusspray om de borstvoeding te stimuleren gewoon verkrijgbaar, maar een illegale handel heeft zich nog niet ontwikkeld. Wel zijn er via internet producten als ‘Liquid Trust’ te koop, oxytocineverstuivers die men op zijn kleren moet spuiten om vertrouwen te wekken als partner, student of werknemer.

Over de concentratie oxytocine in die middelen reppen de websites niet. Maar of het effect van een zweem oxytocine op andermans kleren hetzelfde is als zes hooggedoseerde sprays in de eigen neus, is maar zeer de vraag.