Chirurg snijdt beter en regelt slechter

Maakten chirurgen vroeger de meeste medische missers bij het snijden zelf, tegenwoordig wordt het merendeel van de chirurgische fouten in beginsel veroorzaakt door slechte organisatie. Dat concluderen de Groningse hoogleraren Joep Hubben (gezondheidsrecht) en Theo Wiggers (chirurgie) na een analyse van alle 132 klachten over chirurgen die de afgelopen elf jaar door het medisch tuchtcollege gegrond werden verklaard.

Over het algemeen nam het aantal klachten over chirurgen bij het medisch tuchtcollege in het laatste decennium af. Ook het percentage gegrond verklaarde klachten van dat totaal daalde, van 18 procent in 1996 tot 16 procent in 2006. Het aantal chirurgen nam in deze periode met meer dan driehonderd toe tot ruim 2.200. „Het gaat heel goed met de Nederlandse chirurgen”, zegt professor Wiggers. „Maar elke fout is er een te veel.”

Fouten als het afzetten van het verkeerde been komen steeds minder vaak voor. Maar in ongeveer tweederde van de tuchtzaken waarbij een chirurg sinds 2006 werd veroordeeld, speelde organisatorisch falen een belangrijke rol. Daarbij ging het vooral om onjuiste of onvolledige rapportage, het gebrek aan of het niet goed volgen van protocollen en onduidelijkheid over de verantwoordelijkheid, in het bijzonder tussen chirurg en arts-assistent.

Als verklaring voor de verschuiving in de aard van de klachten noemt Wiggers het feit dat de zorg steeds ingewikkelder wordt. Dertig jaar geleden deed hij een borstoperatie nog in zijn eentje. Tegenwoordig werkt hij daarbij samen met een radioloog, een patholoog, een internist en een radiotherapeut. „Daarbij verwachten patiënten de uitslag tegenwoordig binnen een dag. Dat zorgt voor veel georganiseer in een ziekenhuis, waardoor er makkelijk fouten insluipen.”

Wiggers heeft ook een verklaring voor de daling van het aantal klachten. In de eerste plaats zouden artsen zich bewuster zijn geworden van hun kwetsbaarheid, waardoor ze beter opletten. Ten tweede zou de introductie van de zogenoemde klachtenfunctionarissen in ziekenhuizen een groot deel van de klachten bij het tuchtcollege ondervangen.

Dat de tuchtcommissie de chirurg persoonlijk verantwoordelijk houdt voor organisatorische fouten, terwijl er vaak meerdere mensen of diensten bij betrokken zijn, noemt Wiggers „de zwakke kant van het tuchtrecht”.