Rekenkamer hekelt retoriek van kabinet ‘Tweede Kamer kan zo niet goed controleren’

De doelen van het kabinet-Balkenende IV zijn niet helder. De politieke prioriteiten zijn soms „weinig specifiek, inconsistent of onhaalbaar”.

Dat schrijft de Algemene Rekenkamer in een onderzoek naar het kabinetsprogramma ‘Samen werken, samen leven’, dat vandaag is uitgebracht in het kader van ‘Verantwoordingsdag’. Volgens de Rekenkamer is het ook onduidelijk hoe het kabinet zijn doelen wil bereiken en hoeveel ze kosten.

Verantwoordingsdag, altijd op de derde woensdag in mei, geldt als de inhoudelijke tegenhanger van Prinsjesdag. Op Verantwoordingsdag legt het kabinet verantwoording af over het beleid van het afgelopen jaar. Vrijdag werden de jaarverslagen van het Rijk over 2007 openbaar, vandaag stuurde premier Balkenende zijn Verantwoordingsbrief naar de Tweede Kamer en publiceerde de Rekenkamer haar eigen onderzoeken en een aparte studie naar het beleidsprogramma van het kabinet.

De Rekenkamer concludeert dat relevante informatie over het beleid aan de Tweede Kamer vaak tekortschiet. Wil het parlement zijn controlerende taak kunnen waarmaken moet het beter geïnformeerd worden. Collegelid De Jong van de Rekenkamer zei vanmorgen dat „de hoeveelheid retoriek waarmee het kabinetsbeleid wordt verkocht” niet in overeenstemming is met de resultaten. De ambities kunnen hoger, meent De Jong. „Er wordt te gauw gezegd: ik kan het niet concreter maken”.

Premier Balkenende schrijft in zijn Verantwoordingsbrief dat er nog veel werk moet worden verricht, maar dat de eerste contouren van het kabinetsbeleid zichtbaar zijn. Hij concentreerde zich op drie thema’s: duurzaamheid, dynamiek en ondernemerschap en respect. Voorts somde hij de eerste concrete investeringen op, zoals honderden miljoenen voor filebestrijding en openbaar vervoer, daling van de werkloosheid en 125 agenten extra op straat. Wel erkent de premier dat de aanpak van de probleemwijken en van de inburgering vertraging oploopt.

In een persconferentie met minister van Financiën Bos (PvdA) beklemtoonde Balkenende dat hij niks heeft met „cynisme en klagerigheid”, waarvoor men „de krant maar hoeft open te slaan”.

Vervolg Rekenschap: pagina 3

‘Tweede Kamer kan zo niet goed controleren’

Dit naar aanleiding van vragen over het contrast tussen de zonnige toon van het kabinet en de geringe waardering voor het kabinetsbeleid. Bos beklemtoonde dat 2007 het jaar van impopulaire maatregelen was, zoals belastingverhogingen. „We hebben de schroeven aangedraaid, straks komen de echte investeringen”. Balkenende erkende dat er spanning bestond tussen de prominente rol voor de programministers Rouvoet (Jeugd en Gezin) en Vogelaar (Wonen, Wijken en Integratie) en hun beperkte bevoegdheden.

De Verantwoordingsbrief is een nieuwigheid. De premier bedient daarmee de Tweede Kamer, die vorig jaar klaagde dat het debat over de jaarverslagen verzandde in details. Morgen debatteren de premier en Bos met de Kamer over het beleid van het afgelopen jaar.

Maar de Algemene Rekenkamer velt een scherp oordeel over de manier waarop de coalitie haar beleid voor 2008 formuleert en onderbouwt. De Rekenkamer heeft zes onderwerpen nader onderzocht: criminaliteit, innovatie, woningen, reïntegratiebeleid, millenniumontwikkelingsdoelen en het programma vernieuwing rijksdienst. Een van de kabinetsdoelen is bijvoorbeeld om de criminaliteit in 2010 met 25 procent te verminderen. Maar volgens de Rekenkamer valt niet na te gaan of de maatregelen het gewenste effect hebben, omdat in 2005 gekozen is voor een andere meetmethode dan in 2002. Op deze manier kan de Kamer haar controlerende taak niet waarmaken. Een ander voorbeeld zijn de millenniumdoelen van de Verenigde Naties, die minister Koenders (Ontwikkelingssamenwerking, PvdA) heeft overgenomen. „Zegt hij de gezondheid van moeders te willen verbeteren, dan is onduidelijk waarom en hoe hij dat wil bereiken”, zei De Jong. Hij wees op de kloof tussen „de verkoop van het beleid en de onderbouwing”.

De oppositie reageert kritisch op de Verantwoordingsbrief. VVD-leider Rutte signaleert een „totaal gebrek aan politiek leiderschap”, ambtelijke chaos en interne verdeeldheid in het kabinet, dat „mooi weer speelt met cijfers uit het verleden”. Fractieleider Pechtold van D66 hekelt het feit dat plannen voor inkrimping van het aantal rijksambtenaren ten spijt, hun aantal vorig jaar met drieduizend toenam en vijftig procent meer extern personeel werd ingehuurd.

De tegenvallers en successen per departement op nrc.nl/verantwoordingsdag