Geestelijk leider, popster, performer – en splijtzwam

In oktober ontving het Duitse kabinet de Dalai Lama.

Ditmaal ontlopen bijna alle ministers hem, wat de frictie onderstreept tussen CDU en SPD.

De Dalai Lama in Berlijn. Duizenden mensen staan met Tibetaanse vlaggen en ballonnen voor de Brandenburger Tor. Ze luisteren aandachtig naar zijn woorden, simultaan door een tolk vertaald. Een Tibetaanse vluchteling roept iets, en barst in huilen uit. „Het is een goed gevoel hier te zijn”, roept de Dalai Lama vanaf een podium dat zijn aura door een metershoog tv-scherm versterkt: geestelijk leider, performer, popster.

Ergens tussen de vele fans staan demonstranten met een bord waarop geschreven is: ‘Namens de heer Steinmeier’. Dat is een rake opmerking aan het adres van de Duitse minister van Buitenlandse Zaken en vicekanselier, Frank-Walter Steinmeier. Hij heeft geweigerd de Dalai Lama officieel te ontvangen.

Zo warm als het publieksonthaal van de Dalai Lama voor de Brandenburger Tor was, zo koel is de ontvangst van regeringszijde geweest. Bondskanselier Angela Merkel verbleef in Zuid-Amerika tijdens het bezoek van de Dalai Lama aan Duitsland, van waaruit hij gisteren naar Groot-Brittannië vertrok voor een tiendaags bezoek. Steinmeier haakte af omdat hij de relaties met China niet onder druk wil zetten. President Horst Köhler liet weten dat zijn agenda vol was. En zo was het de minister van Ontwikkelingssamenwerking, Heidemarie Wieczorek-Zeul, die namens Berlijn de Dalai Lama welkom heette.

Van die zuinige ontvangst werd alom schande gesproken. Maatschappelijk wekte het verbazing; Bondsdagleden wonden zich erover op. Wieczorek-Zeul bleek ook nog gehandeld te hebben tegen de uitdrukkelijke wens van haar partijvoorzitter, Kurt Beck van de sociaal-democratische SPD. Beck vond dat de minister met haar „eigenzinnige optreden” haar collega en partijgenoot Steinmeier voor de voeten liep. „Die rotzooi kan nu niet meer ongedaan worden gemaakt”, zei Beck afgelopen weekend bozig.

Het staat allemaal in schril contrast met de ontvangst van de Dalai Lama in Berlijn afgelopen najaar. Het was de bondskanselier zelf die in oktober de verbannen geestelijk leider in haar werkkamer in de kanselarij verwelkomde en uitvoerig met hem sprak over de situatie in Tibet, de mensenrechten en de relatie met China.

Peking was daar niet gepikeerd over – Peking was woest. De kwestie werd hoog opgespeeld, er vielen over en weer harde woorden. Merkel liet weten dat zij bepaalt met wie ze waar spreekt. Uiteindelijk werd de rel bijgelegd. Ook Steinmeier had bakzeil gehaald. Hij was tegen de ontvangst, maar kreeg met zoveel woorden van Merkel te horen dat hij zich naar haar beleid te voegen heeft.

Ongewild heeft de Dalai Lama zich als een splijtzwam genesteld tussen de twee partners in de grote coalitie, SPD en CDU/CSU. Vorig najaar botsten Merkel (CDU) en Steinmeier (SPD). Ook nu weer is de komst van de wereldleider aanleiding tot gedoe over het Duitse buitenlandbeleid.

De fractievoorzitter van de christen-democratische CDU in de Bondsdag, Volker Kauder, zei gisteren dat het „helemaal verkeerd” is een gesprek met de Dalai Lama te weigeren op grond van de betrekkingen met China. „De Chinezen moeten gewoon accepteren dat wij als democraten zelf beslissen met wie we spreken.”

Minister van Buitenlandse Zaken Steinmeier zweeg, maar het kwaad was al geschied. Met Merkel in het verre buitenland – waarmee duidelijke leiding ontbrak – heeft de komst van de Dalai Lama dit keer niet tot een affaire met China geleid, maar tot een binnenlands-politiek moddergevecht.