Arrestatie dankzij wet over afstaan DNA

Eerder werden twee mannen onterecht veroordeeld voor de moord in Putten. Er is nu een nieuwe verdachte, dankzij een nieuwe wet.

Politie en justitie klonken triomfantelijk over de aanhouding van een nieuwe verdachte in de Puttense moordzaak. „We zijn ervan overtuigd dat we de goede verdachte hebben”, zei Peter de Beer, plaatsvervangend hoofdofficier van justitie van het parket in Zutphen gistermiddag op een persconferentie. Maar de arrestatie berust op toeval.

De politie doet sinds 2006 nieuw onderzoek naar de zaak uit 1994. Vorige maand belde het Nederlands Forensisch Instituut (NFI) met het bericht dat er, volkomen onverwachts, een DNA-match was met een spoor uit de zaak. Dat spoor is een druppel sperma die op een been van het slachtoffer is gevonden en waarvan het DNA al jaren geleden was ingevoerd in DNA-databank van het NFI.

DNA van een man die was veroordeeld voor een ander misdrijf bleek overeen te komen met dat van het spoor. Het was een overtuigende match, volgens woordvoerder Lex Meulenbroek van het NFI. „De kans dat het DNA van een willekeurig persoon zou overeenkomen met het spoor was 1 op de 1 miljard.” De 33-jarige man werd gisterochtend in Delft gearresteerd.

Het lijkt zeker dat het sperma afkomstig is van de nieuwe verdachte, maar daarmee staat nog niet vast dat hij de moord inderdaad heeft gepleegd. Justitie wilde gisteren niet bekendmaken welk bewijs ze nog meer heeft. Het enige wat De Beer over de man losliet, was dat hij ten tijde van de moord in Putten woonde, dat er vooralsnog geen aanwijzingen zijn dat hij het slachtoffer kende en dat hij in 2005 werd veroordeeld wegens mishandeling van zijn partner.

Niet lang na de moord in januari 1994 werden twee andere mannen aangehouden voor de verkrachting van en moord op de 23-jarige vrouw, Wilco Viets en Herman du Bois. Zij bekenden, maar trokken hun bekentenis later weer in. Hun DNA kwam niet overeen met dat van het gevonden sperma. Een opmerkelijk gegeven. Maar justitie meende zoveel ander bewijs te hebben, dat hiervoor een creatieve oplossing werd gevonden in de getuigeverklaring van een emeritus hoogleraar gynaecologie.

Hij verklaarde dat het mogelijk was dat sperma van een eerste coïtus tijdens een volgende coïtus uit de vagina wordt ‘gesleept’. Zo was het in de Puttense moordzaak gegaan, concludeerde justitie: het sperma was afkomstig van eerder vrijwillig seksueel contact en tijdens de verkrachting op het been beland.

Zowel de rechtbank als het hof vond deze verklaring aannemelijk genoeg om de twee mannen te veroordelen. Ze kregen tien jaar cel. Jaren later verklaarde de gynaecoloog dat de politie hem essentiële informatie had onthouden. Hierop besloot de Hoge Raad de zaak te heropenen, wat leidde tot een nieuwe behandeling in 2002.

Zelfs toen verklaarden rechercheurs nog te geloven in de schuld van Viets en Du Bois. Maar het hof sprak hen vrij en kende een schadevergoeding toe van 1,8 miljoen euro. De zaak staat bekend als een van de grote dwalingen in het Nederlandse rechtsysteem. De aanhouding van de nieuwe verdachte op grond van DNA-bewijs bevestigt dit nog eens.

De arrestatie is een direct gevolg van de Wet DNA-onderzoek veroordeelden, die in 2004 van kracht werd. Deze verplicht mensen die veroordeeld zijn voor een misdrijf waarop een straf staat van vier jaar of langer DNA af te staan voor de databank van het NFI.

Kort na het ingaan van de wet werd de verdachte veroordeeld voor zo’n delict, de mishandeling van zijn partner. In april 2007 stond hij wangslijmvliescellen af, aldus Lex Meulenbroek van het NFI. Hij maakte vervolgens gebruik van zijn wettelijk recht bezwaar aan te tekenen tegen onderzoek naar zijn DNA. De rechter verklaarde dit bezwaar in oktober 2007 ongegrond, waarna het NFI zijn DNA mocht invoeren in de databank.

Dat het nog tot april dit jaar geduurd heeft voor dat ook echt gebeurde, komt volgens Meulenbroek door de enorme hoeveelheden DNA die het instituut sinds het ingaan van de wet te verwerken kreeg. Pas sinds eind vorig jaar beschikt het NFI over een ‘robotstraat’ voor dit onderzoek. Het kan nu zo’n 35.000 DNA-profielen per jaar maken. Eerder bleef nieuw DNA vaak een tijd liggen.

In april was het profiel van de man uit Delft aan de beurt. Toen was de match snel gemaakt. Aan de code van het spoor zagen de onderzoekers dat het om de Puttense moordzaak ging. De politie trok de verdachte na en arresteerde hem. Hij wordt vrijdag voorgeleid aan de rechter-commissaris.