ABP: zwemmen tussen de haaien

ABP verdient het pensioen voor Nederlandse leraren en ambtenaren op de financiële markten. Maar hoe? En hoe warm is het Oranjegevoel?

Aan de muur hangt een schilderij van een haai. Een filmpje laat een bosbouwproject in Mozambique zien. Op de eerste dia van de presentatie staat: „ABP. Uw vermogen om te leven.”

Symboliek alom. Op een tafeltje staan twee vlaaien. De presentatie van het jaarverslag van pensioenfonds ABP is op Schiphol, waar een deel van de beleggingsafdeling is gevestigd, maar hier houdt men Limburgs trots levend. Het grootste Europese pensioenfonds zetelt tenslotte in Heerlen.

De ambiance is er een van goedmoedigheid, opbloeiend Oranjegevoel en van zwemmen tussen de haaien. Op de financiële markten.

Het vermogen: 218 miljard euro en groeiende. Rendement vorig jaar: 3,8 procent. En dalende. De achterban: 2,7 miljoen actieve, voormalige en gepensioneerde ambtenaren en leraren. Ook een groeimarkt. Een kwart van de Nederlandse huishoudens is afhankelijk van het wel en wee van ABP.

Angst nummer één: oplopende inflatie. Inflatie holt vermogens uit en maakt het duurder om de koopkracht van pensioenen op peil te houden. De Europese Centrale Bank krijgt lof dat zij de rente niet verlaagt, maar inflatiebestrijding praktiseert.

Voor het eerst leidt voorzitter Elco Brinkman (ex-CDA-politicus, tevens voorzitter van de bouwwerkgevers) van het ABP-bestuur de jaarverslagpresentatie. Dat moet omdat het pensioenfonds en de uitvoeringsorganisatie dit jaar van elkaar zijn gescheiden.

Brinkman beantwoordt geen vragen over heikele onderwerpen waarover het bestuur van ABP van werkgevers en vakbonden (nog) niet heeft gepraat, zoals het dreigement van Nederlandse topmanagers om hoofdkantoren te verhuizen in reactie op de maatschappelijke kritiek op topbeloningen.

Daar staat tegenover dat ABP vorig jaar voor zijn doen grote aandelenpakketten kocht in twee ‘iconen’ van het Nederlandse bedrijfsleven: ING en Philips. In ING heeft ABP 1 procent van de aandelen, in Philips nu al zo’n 3 procent. ABP heeft een deel van zijn Amerikaanse aandelen verkocht en het geld geïnvesteerd in Europa, waaronder Nederland.

Waarom hier? Brinkman wuift het Oranjegevoel weg als een secundair belang. Alles draait om het rendement. Wat speelt bij de selectie van de beleggingen een hoofdrol? Brinkman noemt het ondernemingsbeleid, maar ook het vestigingsklimaat. Dat is kennelijk acceptabel in Nederland en dat spreekt in het nadeel van de Nederlandse topmanagers die de verhuisdozen willen bestellen.

In de wandelgangen zegt een ABP-kenner het concreter: „Het is natuurlijk niet aan de bestuurders van een onderneming om over zoiets te beslissen.” Nee, beleggers als ABP willen ook hier hun zegje doen. Nu het pensioenfonds grotere belangen neemt in Nederlandse bedrijven, wordt zijn invloed vanzelfsprekend groter. Brinkman: „Wij zijn geen politieke partij, maar we hebben wel iets te vertellen met onze zak met geld.”

Wil ABP met deze beleggingen in Philips en ING profiteren van de uitverkoop van het Nederlandse bedrijfsleven (ABN Amro, Numico, Stork) of juist een wal opwerpen? Geen van beide, zegt Roderick Munsters, de beleggingsdirecteur van de beheerder van ABP. Eigenlijk gewoon geld verdienen. Maar duidelijk wordt ook dat ABP met deze beleggingen latente maatschappelijke kritiek kan pareren. Kritiek als: waarom beleggen jullie zo weinig in Nederland? In de strijd om ABN Amro bleek ABP samen met de andere grote Nederlandse pensioenbeleggers zo weinig aandelen te hebben dat ze niet eens een vuist konden maken, als zij dat al hadden gewild, tegen Angelsaksische financiële opkopers die de bank wilden opbreken.

De activistische beleggers die ABN Amro in het nauw brachten, hoeven niet op geld van ABP te rekenen. „Ik geloof niet dat wij daarmee onze achterban een plezier zouden doen”, zegt een insider.

Maar tussen de haaien op de financiële markten het geld verdienen is wel bittere noodzaak. Twee cijfers uit het jaarverslag illustreren dat. In de afgelopen vijf jaar hield ABP aan het saldo van ontvangen pensioenpremies en betaalde uitkeringen 1,6 miljard euro over. Maar de beleggingen leverden bijna 80 miljard euro op.

In het afgelopen eerste kwartaal, toen paniek regelmatig de financiële markten beheerste, kocht ABP voor circa 8 miljard euro extra aandelen en verdiende daar honderden miljoenen euro op, zei Munsters. Maar dit jaar oogt niet als een geweldig beleggingsjaar. Het rendement tot nu toe is 1 procent, met een glansrol voor olie en andere grondstoffen.

Tussen de haaien door zwemmen is meer dan de opdringerige activistische beleggers vermijden. ABP is nog steeds bezig zijn positie te herijken na de maatschappelijke kritiek die begin vorig jaar volgde op de tv-uitzending van Zembla over pensioenbeleggingen in clusterbommen. Het jaarverslag staat in het teken van verantwoord beleggen. Het verslag heeft voor het eerst het FSC-logo: het is gedrukt op papier van duurzaam beheerde bomen. Net als pensioenfonds Zorg en Welzijn publiceert ABP nu een apart verslag over verantwoord beleggen. In een bosbouwproject in Mozambique heeft ABP 60 miljoen dollar geïnvesteerd. Het zijn beleggingen met rendement die ook maatschappelijk gunstig uitpakken, concludeert Brinkman, juist op langere termijn. „‘Boompje groot, plantertje dood’ gaat hier niet op.”