‘Zwarte Maandag na complot Delors en Dankert’

Nederland was in de aanloop naar het Verdrag van Maastricht in 1991 het doelwit van een „geheime operatie” van de Europese Commissie, onder aanvoering van voorzitter Jacques Delors, en een klein groepje ambtenaren rond staatssecretaris Piet Dankert (Europese zaken).

Delors probeerde achter de schermen de positie van de Europese Commissie te versterken via het Nederlandse voorzitterschap. Mede hierdoor kreeg het Nederlandse voorstel over politieke samenwerking in Europa een zwaar federaal stempel. Ambtenaren van Delors schreven mee aan het voorstel. Maar het sneuvelde ten slotte omdat het te weinig steun kreeg.

Dankert overleed in 2003. Premier Lubbers en minister Van den Broek (Buitenlandse Zaken), die leiding gaven aan het Nederlandse EG-voorzitterschap, wisten niets van de ‘geheime operatie’.

Dit concludeert de oud-politicus Bob van den Bos (D66) in zijn proefschrift Mirakel en Debacle, waarop hij vanmiddag is gepromoveerd aan de Universiteit Leiden. Het is voor het eerst dat de besluitvorming rond ‘Maastricht’ – het verdrag dat politieke en economische samenwerking in Europa moest versterken – is doorgelicht.

Nederland rekende tot het allerlaatste moment op ruime steun van de EG-partners. Maar die kwam op 30 september 1991 alleen van België. Die datum geldt nu als ‘Zwarte Maandag’ voor de Haagse Europapolitiek.

„We zijn afgegaan als een gieter”, aldus Van den Broek destijds. „Europese bevlogenheid belemmerde het zicht van Den Haag op de machtspolitieke realiteit”, aldus Van den Bos. De ‘geheime operatie’ was volgens hem een van de hoofdoorzaken van het debacle. Hij noemt het „verbazingwekkend dat Nederland in zo veel valkuilen tegelijk terechtkwam”.

Ook zou Nederland zijn voorzittersrol met belangen van eigen departementen hebben vermengd, en raakten persoonlijke verhoudingen, zoals tussen Lubbers en bondskanselier Kohl, verstoord.

Van den Bos vond het „verdacht” dat Nederland in enkele zomerse weken tijd een nieuw conceptverdrag had gemaakt dat in technisch en juridisch opzicht onberispelijk in elkaar stak, nota bene in het Frans. „Een mirakel. Het was zó goed, dat Lubbers en Van den Broek nog ruzie kregen over wie het mocht presenteren.”

Niemand vroeg zich af hoe Buitenlandse Zaken dat voor elkaar had gekregen. Van den Bos’ argwaan groeide toen hij erachter kwam dat Dankert in de cruciale weken op vakantie was in de Pyreneeën en daar heel slecht bereikbaar was geweest.

„Alles combinerende kon het haast niet anders dan dat de Europese Commissie had meegeschreven. Dat werd bevestigd door direct betrokken ambtenaren. Die in Brussel zeiden dat het een absolute prioriteit van Delors was.”

„Nederland bleek zich op sleeptouw te hebben laten nemen door de Commissie. Door tussenkomst van enkele Haagse ambtenaren die niet met vakantie waren. Lubbers en Van den Broek wisten van niets. Totdat ik het ze eind vorig jaar, meer dan zestien jaar later, kon melden. Stomverbaasd waren ze.”

Vraaggesprek:pagina 7

Rectificatie / Gerectificeerd

Correcties en aanvullingen

Zwarte Maandag

In het artikel ‘Zwarte Maandag na complot Delors en Dankert’ (20 mei, voorpagina) staat dat „voor het eerst de besluitvorming rond ‘Maastricht’ is doorgelicht ”. Het is voor het eerst dat de Nederlandse besluitvorming rond ‘Maastricht’ grondig is doorgelicht .