Muziek genereren uit een kaartenbak

De groep Einstürzende Neubauten werkt met een abonnementensysteem.

Zo hebben abonnees invloed op het creatieve proces.

Blixa Bargeld is nog altijd de mopperkont met een permanent ochtendhumeur. Maar met die balsturige houding verleent hij zijn groep Einstürzende Neubauten een opmerkelijk lange adem. Ontstaan in het roerige, toenmalige West-Berlijn rond 1980, werd de groep berucht met het zoeken naar muziek in schroot, afval en andere buitenmuzikale materialen. Anno 2008 is die rebelse aanpak nog altijd goed voor overweldigende muziek.

De mastodonten van de avant-garde bleken opmerkelijke voorlopers, toen ze in 2002 een soort abonnementensysteem in het leven riepen. Belangstellenden kunnen vooraf intekenen op nieuwe albums, en worden voor hun financiële loyaliteit beloond met speciale edities. Via webstreams kunnen de abonnees het creatieve proces volgen, en er zelfs invloed op uitoefenen. „Het is niet zo dat ze het laatste woord hebben”, zegt Bargeld (echte naam: Christian Emmerich), „Maar de commentaren van die mensen, toegewijde fans tenslotte, kunnen heel nuttig zijn en dan ben je gek als je je daar niets van aantrekt.”

Toch zou deze groep fans een credit als executive producer verdienen, „want zij hebben de hele onderneming voorgefinancierd”. Alles Wieder Offen uit 2007 is de eerste plaat die geheel volgens dit model, zonder inbreng van een platenmaatschappij, is gemaakt. „Het is van belang dat we op deze manier wel in de zwarte cijfers belanden. Als dit niet lukt, is er geen economisch model meer waaronder wij nog een plaat kunnen maken. Aan ons creatieve proces komt veel tijd en energie te pas. Dat is duur, en bijna niemand doet het nog zo.”

Het abonnementssysteem dwingt de groep tot grote creativiteit en een forse productie. Tijdens de opnamen van Alles Wieder Offen verplichtte de groep zich tot het leveren van een maandelijkse download aan de abonnees, inmiddels verzameld op de cd The Jewels, Bovendien is er nog een tweede abonnementssysteem, waarbij elke drie maanden een album van experimentele aard wordt afgeleverd. „Die verschillende zaken hebben elkaar wederzijds sterk beïnvloed. Dat is het mooie van dit systeem.”

De stukken die nu als The Jewels verzameld zijn, ontstonden door gebruik te maken van een zelfontworpen kaartsysteem, dat Bargeld Dave heeft genoemd – net als het navigatiesysteem in zijn auto. Soms bevatten die kaarten zeer duidelijke aanwijzigingen, andere geven veel raadselachtiger boodschappen. Bargeld had geluk, op de eerste kaart die hij trok stond het woord ‘dromen’. ,,Ik kon terugvallen op het repertoire dromen, dat ik, als gedisciplineerd schrijver, vastleg en bijhou.”

Soms worden deze strategieën (Bargeld gaat nog harder grommen dan hij al doet, als je begint over Oblique Strategies, het enigszins vergelijkbare kaartsysteem dat Brian Eno en Peter Schmidt in de jaren zeventig ontwikkelden) ook elders ingezet. „Op Alles Wieder Offen hebben we het soms gebruikt om beslissingen te nemen over de mix. En af en toe spelen we Dave op het podium. We hebben het systeem bedacht om routines te vermijden. In het begin is alles nieuw, je stort je vol enthousiasme op de klankeigenschappen van metaal en piepschuim. Maar dat gaat over,en dan is dit een manier om het spannend te houden.”

Bargeld zegt dat hij iedereen wantrouwt die niet ooit de beginselen heeft omarmd van Dada, de kunstrichting die met subversieve methoden vastgeroeste patronen wilde doorbreken. Op Alles Wieder Offen bewijst hij eer aan Dada in Let’s Do It a Dada, een rondgang langs de pioniers. Ook komen de futuristen Filippo Marinetti en Luigi Russolo (die zelf muziekmachines ofwel materiali sonori maakte, een directe voorloper dus van de Neubauten) langs. „Dat is een ongemakkelijke waarheid voor veel mensen, vanwege hun banden met het Italiaanse fascisme. Maar Russolo mag je best zien als een voorloper van wat wij doen. Tien jaar geleden maakten we een videoclip, waarin we zijn machines nabouwden.”

Concert: Einstürzende Neubauten: vanavond, Melkweg, Amsterdam. De albums Alles Wieder Offen en The Jewels zijn uitgebracht bij Potomak, distr. Konkurrent.