Het doek valt voor de champagnehufters

Donderdag komt er na twintig maanden een einde aan de eerste editie van het programma De Gouden Kooi, aanvankelijk uitgezonden door Talpa/Tien en daarna door RTL5. Vermoedelijk is het na de door sommigen als godslasterlijk ervaren satire van Zo is het (VARA, 1964) het meest gehate programma uit de Nederlandse televisiegeschiedenis.

Nog voor de eerste uitzending in oktober 2006 waren er al protesten uit politiek en samenleving tegen de formule van het voor onbepaalde duur opsluiten van een aantal mensen in een luxe villa in Eemnes. Vooral het aspect dat de bewoners elkaar mochten wegpesten leidde tot grote verontwaardiging. Het dag en nacht door camera’s gevolgde gedrag van de ‘miljonairs’ maakte het er niet beter op. Orgieën, drankgebruik, scheldpartijen en soms fysiek geweld verdreven de verveling, maar vergrootten de ergernis bij weldenkend Nederland. Na een klein jaar riepen Kamerleden van ChristenUnie en CDA zelfs op tot een advertentieboycot rond De Gouden Kooi. Die oproep had weinig succes. De kijkcijfers liepen na het einde van de zender Tien (september 2007) zelfs weer een beetje op. RTL stelde het einde een aantal keren uit, maar besloot wel met het wegpiepen van de ergste schuttingwoorden en een strengere montage de allerscherpste kantjes er af te slijpen. En nu mogen de vier laatst overgebleven bewoners (van wie alleen IT’er en kickbokser Brian er vanaf het begin bij was) elkaar in een finale de hoofdprijs betwisten: een miljoen euro plus duizend euro per in de villa doorgebrachte dag.

In discussies rond mediaondernemer John de Mol wordt De Gouden Kooi vaak opgevoerd als het definitieve bewijs van zijn gewetenloosheid. De eveneens door De Mol bedachte wereldhit Big Brother deed al menige wenkbrauw fronsen, maar dit zou de geperverteerde versie zijn. Overleven in De Gouden Kooi werd niet of nauwelijks beïnvloed door sympathie bij het publiek, maar juist bevorderd door de mate van hufterigheid, geniepigheid en eelt op de ziel. De deelnemers leken geselecteerd op hun slechte inborst en liederlijkheid. Bovendien werd De Gouden Kooi nog meer dan Big Brother gestuurd door ingrepen van de redactie. Als er te weinig gebeurde, stuurde die een callgirl af op een mannelijk bewoner die juist aan een ander zijn liefde had verklaard. Belangrijk plotelement vormde ook de introductie van ‘Terror Jaap’, een door zijn corpulentie weinig tot seksuele gymnastiek geneigde student, die ter compensatie al dan niet op eigen initiatief aan het sarren en vernielen sloeg. Op zeker moment schminkte hij zich met de sardonische grijns van de Joker uit de Batman-film.

Het leek soms of alle bewoners zich spiegelden aan het gedrag van perfide filmpersonages. Toen Huub en Lieke nog een stel vormden, smiespelden en complotteerden ze als markiezin De Merteuil en burggraaf De Valmont in Les liaisons dangereuses.

Maar voor het merendeel volgde De Gouden Kooi het plot van een soap. De commentaarstem in de gisteren uitgezonden compilatie: „Claire voelt de aanval op haar moeder van haar mogelijk toekomstige man als een dolksteek diep in haar bruut vertrapte, maar toch ook nog verliefde hart.”

In feite had John de Mol De Gouden Kooi al in 1997 bedacht en was Big Brother de afgezwakte vorm van het oorspronkelijke idee. Pas in 2006 was de tijd rijp voor een programma dat eerder de cynische, egocentrische en botte omgangsvormen van de tijdgeest weerspiegelde dan inspireerde. Maar niets is veranderlijker dan de waan van de dag. Nu De Mol weer succes heeft met een programma als Ik hou van Holland, dat juist voorziet in een nieuwe behoefte aan kneuterigheid en gezelligheid, valt ook het doek voor het homo homini lupus van de champagnehufters.

Ik heb met steeds grotere tussenpozen De Gouden Kooi een weekje intensief gevolgd, maar er tot nu nauwelijks over geschreven. Soms was het even amusant en herkenbaar, als je eerlijk bent over wat je om je heen ziet, maar veel vaker stomvervelend en voorspelbaar. Ik denk niet dat het een groot internationaal succes wordt.