Voorproef in Frankrijk

(Uit de Nieuwe Rotterdamse Courant van maandag 20 mei 1968)

Op de explosie van onlust bij de studenten, verhevigd door tactloos gebruik van geweld door de politie, is nu de explosie van de arbeiders gevolgd. Het Frankrijk van De Gaulle heeft al vele stakingen gekend, voor het merendeel van korte duur en van een demonstratief karakter, maar nog nooit is door haar spontane aard en haar snel groeiende omvang een staking zo sterk als nu gevoeld als een aanslag op het regime en op de maatschappijvorm als zodanig. Deze indruk wordt versterkt door de voortijdige terugkeer van de Gaulle uit Roemenië.

De bezetting van de fabrieken in deze omvang en met dit elan roept het jaar 1936 in herinnering, toen deze tactiek de volksfrontregering van Blum voortbracht, gegroeid uit sociale en economische nood en uit afkeer van een stelsel dat de factor arbeid zo aanzienlijk veel lager stelde dan de factor kapitaal.

Is dit nu een aanval op het gaullistische regime? Moet men nu verwachten dat socialisten en communisten op die manier een greep naar de macht zullen doen? Het is niet waarschijnlijk, gezien al de volkomen onvoorbereidheid van de vakbonden. Voorspellingen in deze chaos blijven echter gevaarlijk.

Als eersten hebben de studenten het gezag uitgedaagd en zij hebben gewonnen. Wat zij met die overwinning doen, is een andere zaak. Het gaat nu minder om hun overwinning dan om de nederlaag van het gezag. Is de golf van stakingen de volgende aanslag op het gezag of zullen de arbeiders en de regering de strijd van het ogenblik op het syndicale vlak kunnen en willen houden? Bewegingen als deze hebben de neiging hun eigen dynamiek te ontwikkelen.

Zullen de vakbonden en partijen van links zich voldoende van de actie meester kunnen maken om er een duidelijk politiek antwoord aan te geven.

Zal de Gaulle, met zijn sterk ontwikkelde gevoel voor orde en gezag, de toestand op zijn beloop kunnen laten of zal hij orde en gezag desnoods met geweld af willen dwingen? Hij kan rekenen op de loyaliteit van de legerleiding en ook op die van voldoende eenheden.

Aan de ene kant zal dit hem nog meer van de arbeidersbevolking vervreemden, zodat men geweld pas in uiterste noodzaak kan verwachten. Aan de andere kant zal de wetenschap dat voldoende eenheden de Gaulle loyaal zijn, de bonden en partijen van links terughoudendheid doen betrachten.

Hoe zich dit nu verder zal ontwikkelen, vermoedelijk heeft men nu een voorproefje van het ‘aprèsgaullisme’, waarin na het wegvallen van de dominerende en in vele gevallen respect afdwingende figuur van de Gaulle de machten van het behoud en van de paternalistische ordening een zware aanval te verduren zullen krijgen.

Lees eerdere artikelen over 1968 op nrc.nl/mei 1968