Voor één dag maken vrouwen de dienst uit

Voor de tiende keer rennen de vrouwen door Casablanca.

‘Het duurde 37 jaar voordat ik voor het eerst een trainingspak aantrok’, zegt een Nederlandse moslima.

Zo op het eerste gezicht is het vredig op Place Mohammed V in Casablanca. Een groepje vrouwen in gele T-shirts heeft zich midden op het het plein verzameld. Wild zwaaiend met de armen, van tijd tot tijd door de knieën buigend. De nietsvermoedende voorbijganger zou kunnen denken dat het om een aerobicsklas gaat.

Maar dan begint het gezoem. Sommige voorbijgangers beschrijven het geluid als een zwerm bijen. Anderen als een oerknal. Een enkeling meent zelfs dat er een tsunami op komst is. In werkelijkheid gaat het om ruim 25.000 hardloopsters die om de hoek van het plein al minutenlang tegen een cordon van politieagenten staan aan te drukken. Klaar om zich bij de kopgroep te voegen van de Course Féminine, lengte tien kilometer.

De loop, een van de grootste hardloopwedstrijden voor vrouwen ter wereld, is een initiatief van Nawal El Moutawakel, die als Marokkaanse atlete bij de Spelen van Los Angeles in 1984 op de 400 meter horden als eerste moslima een gouden medaille in de wacht sleepte om het een kwart eeuw later tot minister van jeugd en sport te schoppen. Wat tien jaar geleden begon als een experiment met een handvol deelneemsters, is uitgegroeid tot een populair fenomeen dat wordt gesponsord door een vliegtuigmaatschappij, een kledingfabrikant, een telecombedrijf en een hotelketen. En dat bovendien als voorbeeld diende voor de Keniaanse vrouwenrace van voormalig wereldrecordhoudster marathon, Tegla Loroupe.

Sportende vrouwen zijn in de Arabische wereld geen vanzelfsprekendheid. In landen als Algerije en Libië worden atleten bedreigd als ze hun sport willen beoefenen. In Iran mogen vrouwen wel voetballen en judoën, maar alleen onder leiding van een vrouwelijke coach. Hoewel de Koran vrouwen niet verbiedt te sporten – alleen sporten met mannen is niet toegestaan – wordt het door veel moslims als aanstootgevend ervaren. Vooral contactsporten als voetbal zijn in de Arabische wereld een mannenaangelegenheid, omdat ze associaties oproepen met kracht, trots en zelfbewustzijn. „En daar hebben mannen kennelijk nog altijd het patent op”, grinnikt een deelneemster uit Ethiopië die liever anoniem wil blijven.

Niet de minste vrouwen doen mee aan de tiende editie van de Cours Féminine. De organisatie van de race heeft onder meer de Ethiopische atletes Firehwot Dado (20), Aboudo Gelan (18) en Bacha Lencho Emebet (17) weten te strikken voor de elitegroep. De Amerikaanse Joan Benoit Samuelson, die bij de Spelen van 1984 goud won op de eerste olympische marathon voor vrouwen, loopt mee met haar dochter. En Nederland wordt onder meer vertegenwoordigd door Vera Pauw. De bondscoach van het Nederlandse vrouwenvoetbalelftal loopt te midden van stokoude vrouwen in abawa (traditioneel Arabisch kledingstuk) en kleine kinderen op slippers. Ze heeft nog nooit eerder in haar leven een race gelopen. „Maar ik heb de dag van mijn leven”, roept ze vanuit de kolkende menigte. „En het kan mij níéts schelen dat ik mij niet heb voorbereid.”

Ook het Internationaal Olympisch Comité (IOC) ziet de noodzaak in van initiatieven als de Course Féminine. Ruim dertig medewerkers van de niet-gouvernementele organisatie zijn naar Casablanca gevlogen om de run for fun zoals de bijnaam luidt, te lopen. „Vrouwen onderschatten vaak hun kracht”, vindt Ruth Beck, die verbonden is aan het Olympic Study Center in Lausanne. „Zowel in fysiek als mentaal opzicht. Als IOC vinden wij het belangrijk deelneemsters de boodschap mee te geven dat sport voor iedereen toegankelijk moet zijn. Ongeacht huidskleur en sekse. En als ik zo om mij heen kijk, denk ik dat die boodschap goed is overgekomen: voor één dag maken vrouwen de dienst uit in Casablanca.”

Sommige mannelijke inwoners van de stad moeten nog een beetje wennen aan al die progressiviteit. Een oude man in hatta krabt verbaasd achter zijn oor als hij een vrouw schreeuwend van vreugde over de finish ziet rennen. En het cordon politieagenten staart in stilte de losgebroken menigte achterna bij de start. „Ze hebben de kracht van een man”, concludeert een van hen zonder een spoor van ironie.

Egypte: mannen sporten, vrouwen doen de klusjes

Naam: Mira Youssef Ahmed (28)

Geboorteland: Egypte

Beroep: werkzaam bij een mensenrechtenorganisatie

„Sportende vrouwen zijn in het zuiden van Egypte, waar ik vandaag kom, een zeldzaamheid. Mannen sporten, vrouwen doen klusjes in en om het huis. Zo zijn de taken bij ons thuis verdeeld. Begrijp me goed, dit is geen kritiek op onze culturele gebruiken. Maar het is wel een feit.

„Ik kreeg de afgelopen maanden heel wat vragende blikken als ik in de vroege uurtjes door de straten van Aswan rende om mij voor te bereiden op deze race. Maar dat weerhield mij er gelukkig niet van naar Casablanca te reizen. Ik wilde me vrij voelen als vrouw. Niet gebonden zijn, al was het maar voor even, aan culturele gebruiken en verplichtingen.

„Of dat lukt moet ik nog zien, want dit is de eerste keer dat ik de Course Féminine loop. En voor een groentje heb ik de lat hoog gelegd. Ik wil dit evenement winnen! Geen gemakkelijke opgave, want er lopen ook een flink aantal topatletes mee heb ik gehoord. Maar de drive is er in ieder geval.”

Nederland: door de sport durfde ik een opleiding aan

Naam: Zainab Makhlouf (40)

Geboorteland: Marokko

Beroep: coach inburgeringscursussen in Amsterdam

„Als meisje mocht ik niet sporten. ‘Dat is haram (onrein, verboden, red.), zeiden mijn ouders altijd. Daardoor duurde het maar liefst 37 jaar voordat ik voor het eerst een trainingspak aantrok. Van de ene op de andere dag dacht ik: en nu is het míjn beurt. Ik ben gaan joggen met een groep vrouwen in Amsterdam-Geuzenveld en het initiatief sloeg zó aan, dat we door heel de stad hardloopprojecten zijn gaan organiseren. Toen ik mijn eerste vijf kilometer had gelopen, voelde ik mij zo trots als een pauw. Het klinkt misschien gek, maar zo’n prestatie verandert je leven in heel veel opzichten. Ik voel mij sterker, onafhankelijker en durfde mij na dat sportieve hoogtepunt ook aan te melden voor een opleiding.

Aan de Course Feminine doe ik dit jaar voor de tweede keer mee. Al die gillende, hysterische, euforische vrouwen geven mij een golf van energie. De kick die het geeft om met 25.000 vrouwen door een miljoenenstad als Casablanca te rennen, is met niets te vergelijken. Of ik veel heb getraind voor dit evenement? Niet echt, om eerlijk te zijn. Maar winnen is ook niet mijn doel; ik kom voor mijn plezier.”

VS: sport schept oneindig veel mogelijkheden

Naam: Joan Benoit Samuelson (51)

Geboorteland: Verenigde Staten

Beroep: consultant voor sportfabrikant Nike. Ze won goud bij de eerste olympische marathon voor vrouwen in 1984 in Los Angeles.

„Ik ben niet opgevoed met het idee dat vrouwen kunnen sporten. Toen ik als eerste vrouw goud had gewonnen op het onderdeel marathon bij de Olympische Spelen, was het eerste dat mijn moeder opmerkte: ‘Prima Joan, nu kun je een punt achter deze bezigheid zetten’. Ik heb haar geantwoord dat ik eerst nog een paar andere klusjes had te klaren. Een ervan was het winnen van de marathon in Chicago, een jaar later.

„Met mijn dochter – die is twintig – loop ik dit jaar de Course Féminine. Niet in de elite group, maar gewoon, als twee vrouwen met een grote liefde voor sport die iets moois willen meemaken. Ik wilde mijn dochter laten zien wat voor bevoorrechte positie zij als jonge Amerikaanse vrouw inneemt. Ook in ons land krijgen vrouwen minder kansen dan mannen, maar dat probleem valt in het niet bij de situatie in de Arabische wereld.

„Mijn doel is vandaag niet een goede tijd te lopen, maar om de vrouwen in dit deel van de wereld een steuntje in de rug te geven. Sport schept oneindig veel mogelijkheden: dat is mijn boodschap.”

Zuid-Afrika: vroeger schaamde je je voor sport

Naam: Betty Lallie (40)

Geboorteland: Zuid-Afrika

Beroep: werkt voor Score, een organisatie die de maatschappelijke positie van vrouwen probeert te verbeteren door middel van sport

„In Zuid-Afrika krijgen vrouwen niet dezelfde mogelijkheden als mannen. Dat geldt niet alleen voor sport, maar voor alle onderdelen van het leven. Toch zijn wij hoopvol gestemd bij Score, de organisatie waarvoor ik sinds enige jaren werk. Het feit dat er sinds twee jaar een hardloopwedstrijd voor vrouwen in ons land wordt georganiseerd, zegt veel. Dat was tien jaar geleden onmogelijk; dan schaamde je je als vrouw als je iets met sport had. Nu ben ik trots als ik zeg dat ik naar Casablanca vlieg om aan een race mee te doen.

„Dit is de derde keer dat ik de Course Féminine loop. Ik doe leuke contacten op en leer veel van de manier waarop ze hier zo’n grootschalig evenement organiseren. Daar doe ik weer mijn voordeel mee in mijn werk. Mijn nevendoel is een goede tijd neerzetten – al is dat laatste een relatief begrip. Vorig jaar liep ik tien kilometer in één uur en tien minuten. Daar moet dit jaar minimaal één seconde af.”