Seculier Turkije vermeit zich in gelovige ontuchtzaak

De strijd tussen seculiere en gelovige Turkse media over een ontuchtzaak weerspiegelt de groeiende kloof tussen het seculiere en het gelovige kamp.

Al sinds de parlementsverkiezingen van vorig jaar heb ik mijn vriend uit Izmir verboden om naar het avondnieuws te kijken. De reden is simpel: mijn vriend is streng seculier en hij vreest dat Turkije sinds de verkiezingen, die glansrijk door de in de islam gewortelde AK-partij van premier Erdogan werden gewonnen, langzaam maar zeker een moslimstaat wordt. Als hij tijdens het nieuws Erdogan ziet, zo heb ik met een heuse meter vastgesteld, stijgt zijn bloeddruk.

Maar dezer dagen lacht mijn vriend, en met hem heel seculier Turkije. Een van de boegbeelden van het moslimfundamentalisme in Turkije gaat langzaam maar zeker ten onder: de journalist Hüseyin Üzmez, die in de zeventig is, zit in voorarrest op verdenking van ontucht met een 14-jarig meisje. „Aan zijn gezicht kun je zien dat hij niet te vertrouwen is”, zegt mijn vriend. „En dat is nu duidelijk gebleken.”

In menig land zouden mensen hun schouders ophalen over iemand als Üzmez. Niet in Turkije. Dit land raakt steeds verder verdeeld: de kloof tussen het seculiere en gelovige kamp wordt met de dag groter. Dus werd Üzmez inzet van een felle strijd tussen de seculiere en gelovige media.

De krant van Üzmez, Vakit, speelde daar een leidende rol in. Vakit wordt al langere tijd door seculiere Turken gehaat omdat het twee jaar geleden de foto’s publiceerde van rechters die een controversieel besluit over de hoofddoek hadden genomen (zij billijkten de beslissing van een school om een lerares geen promotie te verlenen omdat zij buiten school een hoofddoek droeg). Toen die rechters vervolgens doelwit werden van een aanslag door een moslimfanaat (een dode), hielden seculiere Turken Vakit medeverantwoordelijk. Het is niet meer goed gekomen tussen Vakit en het seculiere kamp.

Mede daarom wellicht nam de krant het direct voor Üzmez op. De krant liet de plek waar normaal zijn column stond, leeg. Er stond slechts: „Wegens een lelijk complot kon onze journalist zijn column niet schrijven.” Vakit stond niet alleen. De ultrareligieuze journaliste Sibel Eraslan schreef dat dit „complot” het begin zou zijn van een staatsgreep. Veel religieuze journalisten lieten weten dat de seculiere pers zich koest moest houden: staan kranten als Hürriyet niet continu vol met verhalen over seks?

Zulke aantijgingen lieten seculiere kranten weer niet over hun kant gaan dus allengs werd de toon feller. Seculiere kranten lieten weten dat Üzmez altijd al een viespeuk was geweest: toen hij al in de zeventig was bedroog hij zijn echtgenote met een vrouw die 47 jaar jonger is dan hij en met wie hij vervolgens huwde. Waarom, zo vroeg de seculiere pers zich af, hadden al die gelovige journalisten dat toegedekt met de mantel der liefde? De zeer gelovige scribente Emine Senlikoglu probeerde dat argument te pareren door te vertellen dat zij, toen Üzmez in het huwelijk trad, naar zijn huis was gegaan om ruzie met hem te maken. Maar de kersverse echtgenote zou haar gezegd hebben dat zij Üzmez gedreigd had met zelfmoord als hij niet met haar trouwde. Seculier Turkije was niet overtuigd. „Wat denk je dat al die gelovige kranten geschreven zouden hebben als een seculiere journalist zoiets had geflikt?” zei mijn vriend. „Ze zouden het op de voorpagina hebben gezet met het commentaar dat, als je los raakt van de ware islam, je de weg in het leven compleet kwijtraakt.”

Wat de zaak extra pijnlijk maakt voor het gelovige kamp, is dat het om seks met een volgens de Turkse wet minderjarige gaat. „Er is een neiging om te zeggen dat de islam pedofilie goedkeurt omdat de profeet met een negenjarig meisje trouwde. Zij [seculiere journalisten] durfden dat nooit hardop te zeggen. Nu genieten ze”, aldus Özlem Albayrak van het gelovige dagblad Yeni Safak.

Maar hoeveel valt er uiteindelijk te genieten? Als de affaire-Üzmez iets bewijst is het wel hoe groot de sociale kloof in Turkije tussen gelovig en seculier is geworden. Iedere Turk zou zich daar zorgen over moeten maken omdat die kloof, als ze blijft groeien, dit land gaat ontwrichten.

Maar geen journalist lijkt dat vooralsnog te deren: gelovige scribenten worden steeds bozer, seculiere liggen in een deuk. Hüseyin Üzmez heeft inmiddels laten weten dat, als hij iets fouts heeft gedaan, het onder invloed was van een pil die in zijn drankje gestopt zou zijn. „Wat voor pil zou dat zijn geweest?”, vroeg een presentator op televisie terwijl in beeld een glas verscheen met daarin een bruisend tablet. „Ik houd het voorlopig op Viagra”, zei hij met een brede glimlach.