Ethisch

Tony Soprano zal ik missen, dat is zeker. Het is goed dat ik mijn vrije tijd nu weer eens nuttiger ga besteden – Plato lezen, of zo – maar toch zal ik me af en toe op de vraag betrappen: hoe zou het Tony vergaan zijn als hij met The Sopranos had mogen dóórleven?

Hij mocht dat niet van zijn bedenker, David Chase. En terecht. Zesentachtig afleveringen van deze tv-dramaserie, wat mij betreft de beste ooit gemaakt, was genoeg. De laatste twee seizoenen zaten er af en toe al bedenkelijke inzinkingen in. Tony wekenlang in een ziekenhuisbed! Toen het proces tegen Holleeder wegens ziekte moest worden uitgesteld, voelde ik net zo’n teleurstelling. Tony moest kunnen charmeren, intimideren en moorden, anders was er geen lol aan.

In Amerika, waar de serie eerder werd vertoond, woedde na afloop op internet de vraag of Tony nu wel écht dood was na de laatste aflevering. Chase heeft immers een intrigerend open einde bedacht. We zien Tony met vrouw en zoon in een diner eten. Een man aan de bar bekijkt hen en loopt naar de wc. Even later gaat het belletje van de voordeur. Tony kijkt op – en het beeld gaat op zwart. Einde. Wie kwam daar binnen? Een handlanger van de man aan de bar, die Tony komt vermoorden? Of de dochter van Tony die inmiddels was gearriveerd?

Mijn theorie is dat Chase vooral symbolisch wilde duidelijk maken: Tony is, na alles wat hij uitgevreten heeft, vogelvrij, elke seconde kan hij vermoord worden, hij heeft geen leven meer, hij is figuurlijk dood.

Ik had er volledig vrede mee. Tony die in een bloedbad op de schoot van zijn krijsende vrouw belandt, wie had dat willen meemaken? We hebben de afgelopen jaren als kijker veel moeten doorstaan – Tony zag er geen been in zijn beste vrienden en familieleden af te maken – maar dit was te veel geweest.

De makers van The Sopranos confronteerden ons soms met lastige morele kwesties. In de slotaflevering zat zo’n kwestie, die ik voer voor psychiaters zou willen noemen. Tony had een vrouwelijke psychiater, voor wie hij soms diep in zijn vuilste stof leek te vallen. „Mijn zoon heeft mijn rotte, smerige genen geërfd”, bekende hij haar nog onlangs.

Of was zo’n boetedoening een maskerade om zijn geweten te ontlasten? Ja, krijgt zijn psychiater van een collega te horen. Het heeft geen zin zulke psychopaten in therapie te nemen, uit onderzoek blijkt dat ze de therapie misbruiken om zich te rechtvaardigen. Zij schrikt ervan, wil er eerst niets van weten, maar in de slotaflevering wijst ze Tony toch de deur.

Die scène is een van de hoogtepunten van de serie. Tony weet niet wat hem overkomt. Laat zijn psychiater hem na zeven jaar behandeling opeens zomaar vallen? Dat kan ze toch niet maken? Heeft hij het al niet moeilijk genoeg nu iedereen zich tegen hem keert? En dan zegt hij tegen haar iets wat je juist uit zijn mond nooit zou verwachten: „Dit is niet ethisch.”

Ik moest even denken aan de manier waarop Tony zijn neef Christopher had vermoord na een auto-ongeluk: de hand op de bloedende neus en dan maar drukken. Deze Tony werd op het einde van zijn leven toch nog ethisch. Hoe bestond het. Maar toch: ik pikte het van hem. Al mijn ambivalente gevoelens jegens hem kwamen opeens boven. Heeft niet ieder mens recht op een advocaat én/of een psychiater?