Duur eten is broodnodig

Miljoenen boeren verlaten hun bedrijven omdat er niet voldoende valt te verdienen.

Nu de prijzen zijn gestegen, leeft de landbouwsector wereldwijd op.

Jean Ziegler, voedselrapporteur van de VN, is woedend: honger is man made, als we willen maken we er zo een eind aan. Tja, dat weten we al veertig jaar. Je zou verwachten dat de voedselrapporteur na acht jaar de wereld rondgereisd te hebben een antwoord heeft op de vraag waaróm het maar niet lukt het eten bij de hongerende kinderen te krijgen. Zijn conclusie is dat het de schuld is van de biobrandstoffen, het IMF, de speculanten en de multinationals. Als we de biobrandstoffen verbieden, het IMF en de multinationals opheffen, zou de honger dan verdwijnen?

Als de macht van de multinationals zo groot is, waarom accepteerden ze de afgelopen twintig jaar dan de lage prijzen? Als biobrandstoffen zo verstorend werken, hoe kan het dan dat de suikerprijs zo laag blijft? En als de teelt van energiegewassen een misdaad is, hoe zit het dan met de teelt van katoen voor de spijkerbroeken van de westerse jeugd?

Het probleem van de landbouw is dat er steeds de dreiging is van overproductie en de daaraan gekoppelde prijsval. Het beleid van de westerse wereld is daarom de afgelopen dertig jaar gericht geweest op het afremmen van de productie en het dumpen van de overschotten aan de andere kant van de tolmuur. Maar braaklegging, productiequota en uitkoopregelingen konden niet voorkomen dat de prijzen te laag bleven. In de akkerbouw bijvoorbeeld was geen fatsoenlijk inkomen meer te verwerven, op de trotse bedrijven werd stille armoede geleden. Dat gold voor de graanboeren in Groningen, maar ook voor de vakbroeders in Frankrijk of Noord-Amerika.

In de jaren tachtig studeerde ik aan een van de drie Hogere Landbouwscholen in Noord-Nederland. De meeste leerlingen hadden een agrarische achtergrond. Ik zat in een groep van circa dertig studenten die zich specialiseerden in akkerbouw en plantenteelt. De meesten van hen waren boerenzonen, net als hun docenten. Nu is deze studie in Noord-Nederland geheel verdwenen, er zijn geen jongeren meer die deze studie-zonder-toekomst kiezen en geen docenten die het onderwijs kunnen verzorgen. Gedurende dezelfde twintig jaren zijn er elke week zo’n zestig bedrijven verdwenen, 60.000 in totaal.

Dit proces voltrekt zich wereldwijd. Miljoenen boeren verlaten hun bedrijven omdat er niet voldoende valt te verdienen, uit de snel slinkende agrarische bevolking kiest een steeds kleiner aantal voor een agrarische toekomst, de kennis van het vak verdwijnt, de basis voor de voedselproductie versmalt. Toch bleef de productie stijgen, een alternatieve aanwending voor de overproductie was er niet en de prijs bleef daarom te laag.

Nu de vraag naar agrarische producten plots toeneemt, ontstaat schaarste en stijgen de prijzen. Exportbeperkingen en speculaties drijven de prijs verder op. De voedselrellen krijgen de meeste aandacht. Goedkope verdachtmakingen zoals die van Ziegler worden breed uitgemeten.

Maar de prijsverhoging is absoluut noodzakelijk om de primaire sector weer vitaal te maken. Het effect is direct zichtbaar. Wereldwijd wordt weer geïnvesteerd in nieuwe schuren en stallen, de machineleveranciers hebben een toptijd, de grondprijzen stijgen. Of deze heilzame en noodzakelijke opleving duurzaam zal zijn, is de vraag. Door oplopende productie en stagnerende vraag kunnen de overproductie en de lage prijzen spoedig terugkeren.

De biobrandstoffenproductie heeft nu nog weinig invloed op de prijsvorming, maar een alternatieve aanwending voor de agrarische productie is zeer welkom en kan de sector behoeden voor de vernietigende overproductie en prijsval.

De landbouw zal nooit kunnen voorzien in de energiebehoefte van de wereld, maar een beperkte bijdrage en een verstandige ontwikkeling van deze industrie kan wel de redding betekenen voor de landbouw.

Frans Debets is projectleider van Bio Energie Noord, een organisatie die zich o.a. bezighoudt met voorlichting over bio-energie.