De Theo van Gogh van de cartoons

De arrestatie van cartoonist Gregorius Nekschot, vorige week, leidde tot felle reacties.

Maar is de vrijheid van meningsuiting in het geding?

Na de Deense cartoonrellen besloot de uitgeverij van de cartoonist die onder het pseudoniem Gregorius Nekschot werkt, één van de cartoons uit zijn nieuwe boek Misselijke grappen te verwijderen.

Er was op te zien hoe Mohammed zijn vierde vrouw, Aïcha, ontmaagdt als ze negen jaar oud is. De grap was „nooit echt bedoeld om te beledigen”, zei Gregorius Nekschot twee jaar geleden in een interview met het tijdschrift Stripschrift. „Het is een feit.” Maar hij had er alle begrip voor dat uitgeverij xtra de cartoon eruit wilde hebben. Het was al de enige uitgeverij die zijn werk durfde te publiceren.

In interviews vertelt de in Amsterdam wonende cartoonist graag dat hij bij een rondgang langs de media door vrijwel alle kranten en tijdschriften is afgewezen, volgens hem uit angst en politieke correctheid. Nekschot is een voorvechter van de volledige vrijheid van meningsuiting, zoals Theo van Gogh dat was. De in 2004 vermoorde filmmaker maakte op zijn website plaats voor de cartoons van Nekschot. Ook maakte hij tekeningen voor de weekbladen HP/De Tijd en Propria Cures en onderhield hij zijn eigen website.

Uit veiligheidsoverwegingen houdt de cartoonist zijn identiteit geheim. Gregorius verwijst naar de paus (Gregorius IX) die de Inquisitie invoerde, Nekschot naar de manier waarop nazisten en communisten hun tegenstanders doodden. Zelf plaatst hij zijn werk in de de traditie van de schrijvers Voltaire en Jonathan Swift, de fabel Van den Vos Reynaerde en de film The Life of Brian.

Cartoonisten en striptekenaars hebben op internet inmiddels steunbetuigingen en cartoons geplaatst om Gregorius Nekschot, die door het Openbaar Ministerie werd aangehouden om zijn tekeningen, een hart onder de riem te steken. Ze vinden dat de cartoonist zijn werk moeten kunnen doen, al zijn ze het niet eens met zijn ideeën of vinden ze zijn tekeningen gewoon niet mooi. In 2005 werd de cartoonist genomineerd voor een Clickies, een Nederlandse prijs voor komische websites.

Arco van Os, eindredacteur van Stripschrift zegt: „Er zitten soms leuke grappen bij, maar zo hard als hij is, dat is niet mijn soort van humor. De helft tot driekwart van zijn tekeningen kunnen me niet bekoren. Dat heeft met smaak te maken. Ik vind wel dat hij ze moet kunnen maken.” Striptekenaar Martin Lodewijk, bekend van de strip Agent 327, maakte een cartoon van een gezagsdrager die een nekschot geeft aan een tekenaar. Hij hoeft „de boeken van Gregorius Nekschot niet in zijn verzameling te hebben”, zegt hij. „Het is mijn genre niet”. Maar de aanhouding van de cartoonist ziet hij als een volgende poging van de regering de vrijheid van meningsuiting in te perken.

Ook Kamerleden maakten zich vrijdag zorgen, over de aanhouding van de cartoonist en de manier waarop. De Amsterdammer heeft een dag vastgezeten, zijn huis werd doorzocht en zijn computer is in beslag genomen.

De cartoons van Gregorius Nekschot zijn gericht tegen moslims, de islam, maar ook het christendom en andere religies. Op één ervan heeft Anne Frank seks met de profeet Mohammed. Begin 2005 ontving het Meldpunt Discriminatie Internet ruim tachtig meldingen over cartoons en teksten op de website van de tekenaar. Het meldpunt deed in april 2005 daarvan aangifte bij het Openbaar Ministerie. Dat zou moeten toetsen of de cartoons daadwerkelijk discriminerend zijn. Het OM maakt melding van acht of negen cartoons die „beledigend zijn voor moslims of mensen met een donkere huidskleur”. Of er gaat worden vervolgd heeft het OM nog niet besloten. In de aangifte van het Meldpunt Discriminatie Internet wordt ook verwezen naar andere uitlatingen van de cartoonist op zijn website. Gregorius Nekschot zou regelmatig instemmend hebben gereageerd op discriminerende en racistische opmerkingen en reacties van bezoekers op het forum op zijn site. In de aangifte wordt onder meer genoemd dat bezoeker ‘De Geus’ schreef: ‘Marokkanen vertonen vaak een duidelijke overeenkomst met kankercellen. Ze passen zich niet aan en parasiteren de gastheer.’ Gregorius Nekschot reageerde daarop: ‘Geachte heer De Geus, bedankt voor uw observaties. U heeft duidelijk veel kennis van zaken.’

Voorbeelden van de cartoons: www.gregoriusnekschot.nl. En lees Jan Blokker op pagina 18.