Tekst wordt beeld

Het Amsterdamse bureau Thonik doet meer dan grafische vormgeving. Vol-gende week opent een tentoonstelling van hun werk in Shanghai.

Een mooi ontwerp is niet per se effectiever dan een gewoon, of zelfs een lelijk ontwerp. „Natuurlijk hopen we dat iedereen ons werk mooi vindt, maar dat is bijzaak”, zegt THOmas Widderhoven, die samen met zijn vriendin NIKki Gonnissen in 1993 het Amsterdamse bureau voor visuele communicatie Thonik oprichtte. „Wij maken krachtige beelden die kloppen bij de inhoud.”

Vijftien jaar zijn ze nu bezig de grenzen van hun vak steeds verder op te rekken. Met hun hang naar grafische avontuur hebben ze furore gemaakt. Dat komt onder andere doordat het bureau niet alleen binnen de wereld van de cultuur opereert, maar ook in die van politiek en bestuur. Sinds kort hebben ze met de komst van de Triodos bank als klant ook de financiële wereld betreden.

Het bureau kreeg bekendheid bij een groot publiek met zijn multimedia campagne voor de SP. Die werd vorig jaar bekroond met de Rotterdam Designprijs. Zelfs hun huisvesting haalde de kranten: op een binnenterrein aan de Amstel bouwde architectenbureau MVRDV een knaloranje woon-werkpand voor hun gezin met twee kinderen en voor het bureau, waar nu vijftien mensen werken. De buren kwamen in het geweer tegen de kleur, en nu is de doos groen, met een haag van bamboe rondom.

Thonik heeft in de loop der jaren gewerkt voor het Centraal Museum, het Van Gogh, het Boijmans-van Beuningen en het kleine museum van Jan Hoet in het Duitse Herford. Nog vele instellingen zijn naar ze toe gekomen op zoek naar een visuele identiteit die meer om het lijf heeft dan het zoveelste betekenisloos, met Adobe Illustrator in elkaar gedraaide logo: Droog Design, De Balie, het Grachtenfestival, het literair tijdschrift Tirade, de Rotterdamse uitgeverij 010.

In 2002 kwam de gemeente Amsterdam. Dat vonden ze, en vinden ze nu nog, een belangrijke opdracht, die ze in samenwerking hebben gedaan met het bureau Eden. Widdershoven: „De gemeente is in feite een enorm bedrijf, met wel vijftig diensten, tientallen duizenden medewerkers en een omzet van zes miljard per jaar. Met de vraag aan ons om een helder, samenhangend gezicht naar buiten toe te ontwerpen, legt de gemeente verantwoording af aan de inwoners.” In de briefing beschreef de gemeente zichzelf als ‘open, actief en integer’. Op het bureau werd daar om gegniffeld, zegt hij. „Stel je voor dat je in een stad zou wonen waar de overheid dat niet wilde?” Gonnissen: „De helderheid waarmee de stad zich nu presenteert beschouwen wij als onze legacy aan de stad waar we wonen.”

De opdracht van de gemeente Amsterdam was de kroon op een periode van versimpeling, waarin Thonik het eigen werk standaardiseerde door alleen heldere kleuren te gebruiken en slechts één lettertype, de Avenir. Nu wordt het allemaal wat ornamenteler. Een goed voorbeeld is hun werk voor het Boijmans, waarvoor ze een hedendaagse variant op een letter uit 1968 hebben gemaakt. Voor de groepstentoonstelling Soakers bijvoorbeeld bestaat het affiche uit zwart-witte strepen waar de letters tegen afsteken door hun ronde vormen. De tijden van de psychedelica lijken te herleven.

Eigenlijk is het werk, hoe hip of wild het mag lijken, altijd te herleiden tot de oorsprong van hun vak, namelijk de typografie. Ze gebruikten tekst niet om informatie aan een beeld toe te voegen, nee, de tekst wordt zelf het beeld.

De opdracht voor de SP was van weer een heel andere orde. Gonnissen: „Wij zaten ook in het campagneteam en hebben het hele pakket in verschillende media verzorgd: de affiches, de viral movies, de merchandising, de soep-expres. Daarvoor hebben wij Joep van Lieshout erbij gehaald, die de rode soepkar maakte, en Johannes van Dam om de soep te maken.” Ze hadden al eerder andere kunstenaars erbij gehaald: voor de nieuwe huisstijl van de Openbare Bibliotheek Amsterdam vroegen ze mode-ontwerper Aziz voor de kleding van de medewerkers.

Widdershoven: „De typografie van de affiches kwam terug op de tassen. De kleur en het lettertype zijn genoeg om de herkenning op te roepen: tekst wordt beeld.” In plaats van de geijkte verkiezingsposters met alleen het hoofd van de voorman erop, vertrouwden ze op de kracht van de typografie. Grote rode kapitalen met de woorden NU SP waren genoeg om de boodschap over te brengen. De jury van de Rotterdam Designprijs roemde „de balans tussen speels design en politieke ernst” en vond dat de campagne „een nieuw maatschappelijk elan laat zien, dat behalve een bekroning ook navolging verdient’’.

Thonik was ook de maker van de veelbesproken SP-film van Mieke, de bejaarde vrouw die zich voor het oog van de natie uitkleedt als aanklacht tegen de belabberde thuiszorg. Gonnissen: „Mijn moeder is ook in de tachtig, en toen ik erover vertelde vond ze het helemaal niet kunnen. Maar toen ze het filmpje had gezien was ze het er roerend mee eens.” Widdershoven: „Als de eerste naakte bejaarde vrouw op de televisie zet Mieke de traditie van Phil Bloom voort.” En ja, ze stemmen nu ook SP.