Nostalgisch wijktheater als sociaal smeermiddel

Autochtone en allochtone bewoners van Pendrecht brengen de alledaagse tegenstellingen in hun Rotterdamse wijk voor het voetlicht in de ‘Pendrecht Dialogen’.

Een toneelspeler die voor de première spoorloos blijkt. Of die door de huisbaas op straat wordt gezet. Of die moet afhaken voor de gedroomde voorstellingen in het buitenland, omdat de voorlopige verblijfsvergunning geen uitstapje toestaat.

Verbazen doet Cees Bavius zich niet zo snel meer. Hij, theatermaker in de Rotterdamse ‘probleemwijk’ Pendrecht, streek tien jaar geleden neer in de Millinxbuurt, even verderop in Rotterdam-Zuid. „Een no-go area waar junks, dealers en ratten de dienst uitmaakten.” Te midden van alle ellende zette Bavius een wijktheater op, samen met zijn partner en scriptschrijver Pieta Bot van het Bureau d’Arts sans Frontières. In een toneelstuk, getiteld Millinx Soap, toonden de overgebleven bewoners hun eigen dagelijkse ontberingen.

Bestuurders en politici keken niet alleen toe, ze speelden ook mee, zoals toenmalig wethouder Herman Meijer van GroenLinks in de rol van junk. „Om de twee vaak contrasterende werkelijkheden met elkaar te verzoenen”, zegt Bavius. Bewoners hebben immers vaak het gevoel én niet begrepen én niet gehoord te worden. Het toneelstuk was ook meer dan zomaar een uitlaatklep. „Zonder de Millinx Soap was de herstructurering van deze wijk niet gelukt”, concludeerde de verantwoordelijke projectleider nadat de operatie vier jaar later was voltooid.

Kunst als sociaal bindmiddel is ook de achterliggende gedachte bij de Pendrecht Dialogen, die donderdag voor het laatst werden opgevoerd in Theater Zuidplein. Centraal staan de onderhuidse buurtspanningen tussen de allochtone jongeren en de autochtone senioren, die de witte middenklasse in de jaren zeventig en tachtig massaal zagen uitwijken naar randgemeenten. Gaandeweg het stuk vervagen de scheidslijnen en blijkt dat jong en oud Pendrecht meer met elkaar gemeen hebben dan hun woon- en leefomgeving.

„Een knipoog naar de rauwe werkelijkheid van alledag, waar wantrouwen vaak de boventoon voert”, typeert wethouder Dominic Schrijer (Grotestedenbeleid, PvdA) de Dialogen. Het kostte hem, voorvechter van Rotterdam-Zuid, moeite zijn emoties in bedwang te houden, toen hij onlangs getuige was van de muziektheatervoorstelling van de twintig bewoners. Indrukwekkend zijn vooral de bijdragen van bewoonsters Annie van der Velden (76), Nel van Dijk (82) en Thea Abma (76). Gedrieën staan zij symbool voor de nostalgie die van oudsher sterk vertegenwoordigd is in het bouw- en sloopgrage Rotterdam.

Maar Pendrecht heeft ook een actueel verhaal, en dat stemt niet altijd even vrolijk. Geregeld was de wijk de afgelopen jaren het toneel van spanningen (drugs, geweld, schulden, psychische problemen), grotendeels veroorzaakt en in elk geval versterkt door sociaal-economische achterstanden. Dieptepunt vormde de moord, nu vijf jaar geleden, op de toen 13-jarige Sedar Soares die werd neergeschoten toen hij sneeuwballen gooide nabij metrostation Slinge.

Inmiddels is de rust enigszins teruggekeerd. Met dank aan het wijktheater? Bavius en Bot durven het niet te zeggen. „Van belang is in elk geval dat we er zijn”, zegt de laatste. Vorige maand opende de Pendrecht Podium Academy, in het hart van de wijk aan Plein 1953. „Veertig meter glas en altijd de gordijnen open, zodat voorbijgangers kunnen zien wat we doen.” De komende maanden is dat vooral oefenen voor de Pendrecht Idealen, over de toekomstperspectieven van de Pendrechters.

Er zijn maar weinig collega’s die hun vingers durven te branden aan wijktheater met bewoners uit achterstandsbuurten. Geen wonder, stelt Bavius. „Het is moeilijk”. Keer op keer blijft het de vraag of de acteurs verschijnen, en niet wéér in de problemen zijn beland.

Volgende maand komt minister Ella Vogelaar (Wonen, Wijken en Integratie, PvdA) op bezoek. Bavius, lachend: „‘Vogelaar, wie is dat?’, kreeg ik te horen.”

Rectificatie / Gerectificeerd

Correcties en aanvullingen

Pendrecht Dialogen

Bij de foto bij het artikel Nostalgisch wijktheater als sociaal smeermiddel (17 mei, pagina 7) stond een onjuist bijschrift. De foto was niet van de voorstelling Millinx Soap, maar van Pendrecht Dialogen.