Kleutertje klik maar

Computerspelletjes en vertekenfilmde boeken helpen kleuters om zich te leren concentreren.

Jacqueline Kuijpers

Peuter Stan (3) zit achter de computer. Hij kijkt naar Sanne en Sim die verstoppertje spelen. Sim kan Sanne niet vinden en vraagt peuter Stan te hulp. “Wil jij me helpen Sanne te zoeken? Klik waar je denkt dat Sanne verstopt zit.” Dat doet Stan. Hij weet het precies, want Sanne heeft het verteld aan het begin van het filmpje. “Achter kar”, zegt Stan en hij klikt erop. “Goed zo”, klinkt het, “je hebt Sanne gevonden achter de kar.” “Vonde achter kar”, brabbelt Stan de stem na. “Fie-fa-feesten maar”, zegt de computerstem. “Feeste!”, roept Stan vrolijk mee.

Het filmpje met peuter Stan is te vinden op de website www.bereslim.nl. Onder deze paraplu ontwikkelt een team van orthopedagogen, animatoren en ICT-experts computerspelletjes voor kinderen tot een jaar of vijf, die inhoudelijk leerzaam zijn én het gedrag van kinderen bijsturen. De effecten worden onderzocht aan de Universiteit Leiden en de Rijksuniversiteit Groningen.

In de spelletjes krijgen kinderen van getekende figuurtjes gesproken reacties op wat ze doen, alsof die figuurtjes hun leraren zijn, vertelt de Groningse orthopedagoog Ellen Loykens, die aan de ontwikkeling van het spel heeft meegewerkt. “Kinderen die afwachtend reageren – niet of te laat klikken – worden aangemoedigd, terwijl kinderen die impulsief reageren – te veel en te snel klikken – worden afgeremd. Wanneer een kind niet reageert, wordt de reactie gerichter. Dat blijkt het gedrag van de kinderen echt te sturen – de volgende sessies zijn ze minder impulsief of afwachtend. Inmiddels werken tientallen scholen met Samenslim. Het onderzoek gaat ook door: alle muisbewegingen van de kinderen die de spelletjes via de website spelen, worden geregistreerd en geanalyseerd.

De spelletjes van het project worden onder andere gebruikt in onderzoek naar taalverwerving. Promovenda Marian Verhallen van de Universiteit Leiden onderzocht het effect van geanimeerde prentenboeken op de woordenschat van Haagse kleuters met taalproblemen. Geanimeerde prentenboeken zijn prentenboeken die als het ware verfilmd zijn: de figuren bewegen en doen letterlijk wat er in de tekst geschreven staat. Na enkele keren kijken, konden de kinderen het verhaal grotendeels navertellen, aldus Verhallen. “Daarbij gebruikten ze veel letterlijke taal uit het prentenboek. Van de veertig heel moeilijke woorden, zoals ‘tapijt’ of ‘struikelen’, hadden de kinderen er zes bijgeleerd na vier keer kijken, bijna een half uur in totaal. De controlegroep die het gewone boek kreeg voorgelezen, had er in die tijd gemiddeld twee bijgeleerd.”

Adriana Bus, hoogleraar orthopedagogiek en leerproblemen aan de Universiteit Leiden en verantwoordelijk voor het onderzoek naar de geanimeerde boeken, benadrukt dat het belangrijk is dat de animaties puur ondersteunend zijn. “Je moet het simpel houden, zodat ze niet afgeleid worden.”

Er worden tussendoor ook vragen over het verhaal gesteld om de aandacht van de kleuters vast te houden.

Net als bij de computerspelletjes krijgt een kind dat een fout antwoord aanklikt een reactie van een tekenfiguurtje. Loykens: “Een bijzonder neveneffect dat we zien, is dat leerkrachten houdingen en uitdrukkingen overnemen van de tekenfiguurtjes. Bijvoorbeeld de armen in de lucht als uitdrukking van ‘ik weet het niet’.”

Scholen, bibliotheken en particulieren kunnen via internet een abonnement nemen op de Bereslimme Boeken. Leerkrachten kunnen feedback krijgen over de geregistreerde en geanalyseerde gegevens: over de voortgang en het niveau van de woordenschat en verhaalbegrip van het kind.

De Bereslimme Boeken worden momenteel gericht ingezet in taalachterstandsgebieden in Oost-Groningen en Rotterdam. En dit najaar gaat in samenwerking met Kennisnet op twintig basisscholen een onderzoek van start dat is gericht op kinderen met gebrekkige cognitieve controle. Bijvoorbeeld kinderen met AD(H)D. Bus: “Uit onderzoek weten we dat deze kinderen heel vaak afdwalen tijdens activiteiten. Daardoor leren zij minder dan andere kinderen.” De computer geeft deze kinderen gerichte hints om hen te focussen op wat echt belangrijk is, als ze ongecontroleerd klikken en fout op fout maken. “Het kind wordt als het ware met eindeloos geduld steeds op de schouder getikt.” De hamvraag is of deze computerprogramma’s kinderen ook op de lange termijn kunnen leren om zich beter te concentreren.

www.bereslim.nl, www.samenslim.nl