In Fictie

De actualiteit is vaak een spiegel van de literatuur. Deze week de problemen van een Nobelprijs-winnares in het licht van Onder professoren van Willem Frederik Hermans.

Onder Professeuren

De Nobelprijs – een giftig geschenk is het. Kijk maar naar de geschiedenis. De annalen van de Zweedse Academie wemelen van de giganten die door het winnen van de prijs alleen maar ongelukkig zijn geworden. De Sardijnse Grazia Deledda (1926) werd uitgekotst door de literatuursnobs omdat haar ‘streekromans’ de hoogste literaire eer niet waardig zouden zijn. Boris Pasternak (1958) werd bedreigd door de Sovjet-autoriteiten en moest de prijs weigeren. Harry Martinson (1974) pleegde zelfmoord omdat hij niet kon leven met het idee dat hij was gelauwerd omdat hij een Zweed was (en dus dicht bij het vuur zat). Hemingway, Seifert, Soyinka, Cela en Dario Fo publiceerden nooit meer iets behoorlijks nadat ze hun diploma in Stockholm hadden opgehaald. En dat zijn alleen nog maar voorbeelden uit de lijst van Nobelprijswinnaars voor literatuur.

Doris Lessing, winnares in 2007, had dus groot gelijk toen ze afgelopen maandag de Nobelprijs een ramp noemde – een ramp die haar door alle media-aandacht en andere onrust het schrijven onmogelijk maakt. Ze wist duidelijk niet goed wat haar wachtte, toen ze een half jaar geleden, op de dag van de toekenning, de verzamelde pers cool te woord stond op het trapje voor haar huis. En ze was ongetwijfeld niet op de hoogte van een 35 jaar oude Nederlandse roman waarin het tragische lot van een Nobelprijswinnaar op leeftijd briljant geboekstaafd is: Onder professoren van Willem Frederik Hermans.

In Hermans’ satire, een afrekening in het academische milieu van Groningen, krijgt de hoogleraar scheikunde Rufus (‘Roef’) Dingelam geheel onverwachts een telegram met de mededeling dat hij de Nobelprijs heeft gewonnen. Waarna de problemen zich als een kettingreactie ontrollen. Zijn vrouw Gré reageert koeltjes en is alleen maar geïnteresseerd in het geld (toen nog 280 duizend gulden); zijn buurman op het Groningse platteland probeert meteen wat bij hem te lenen; zijn collega’s zijn jaloers en vinden eigenlijk dat de drie ton naar de universiteit moet gaan; en zijn grote rivaal Tamstra probeert hem op alle mogelijke manieren te dwarsbomen en zwart te maken. Voeg daarbij de naijleffecten van de democratiseringsgolf, en het zal niemand verbazen dat Dingelam uiteindelijk in half-overspannen toestand naar Zuid-Frankrijk afreist. Voor zijn verdere academische carrière moet gevreesd worden.

Hermans zag het allemaal scherp en beschrijft het in dito proza. Maar wie ook eens wil lezen over de andere kant van de medaille kan sinds kort bij een ander Nederlands boek terecht: Rijk! Waarin schrijfster en levensgenietster Marjan Berk een miljoen in de lotto wint en in één klap wordt verlost van een chronisch liquiditeitsprobleem.

Pieter Steinz

Willem Frederik Hermans: Onder professoren. De Bezige Bij, € 12,50Marjan Berk: Rijk! Atlas, €14,95