‘Ik worstel niet’

Israël bestaat 60 jaar, daarom zijn er in de Amsterdamse Balie documentaires uit dat land te zien. Na afloop leidt journalist Max Arian (68) publieksdiscussies. Hij is getrouwd met Maartje Schönfeld Wichers, ze hebben drie kinderen en zes kleinkinderen.

Vrijdag 9 mei

De ooievaars in het Vondelpark hebben jonkies. Ik fiets er naar toe en vraag me af wat 60 jaar Israël voor mij als Nederlandse jood betekent. Of moet ik zeggen: 60 jaar Palestijnse naqba (ramp)? Israël is niet mijn ideaal. Maar ik heb ook niet bij voorbaat een hekel aan het land. Het is er gewoon. Het kan alleen ongedaan worden gemaakt door weer een ellendige humanitaire ramp. Voor mij is het deze week vooral een confrontatie met het andere, het kritische Israël. Is er te veel kritiek op Israël te horen in verhouding tot wat er gebeurt in Soedan, Egypte of China?

Judith Herzberg zei gisteren tegen me dat er veel antisemitisme achter die kritiek op Israël schuil gaat. Ik betrap me er op, dat ik antisemitisme niet meer zo erg vind, vergeleken met de discriminatie die andere groepen in Nederland dagelijks ondervinden. Ik geloof dat ik het prettiger vind bij een minderheid te horen die ook een beetje wordt gediscrimineerd. Maar kan ik dat wel zomaar opschrijven?

’s Avonds brengt Thijs Berman (Europees parlementslid voor de PvdA) David Hammerstein en zijn vriendin Mara, die geen hotel kunnen vinden in Amsterdam. David zit voor de Spaanse Groenen in het Europees Parlement. Mara is over-actief in de ecologische beweging. We praten over het behoud van het centrum van Valencia, over de filosoof Hans Jonas als grondlegger van de ecologie en natuurlijk over Israël. Hij is toch nog optimistisch over wat Europa zou kunnen doen.

Zaterdag

Ik laat David en Mara de Portugese synagoge, de Dokwerker en het Waterlooplein zien, waar mijn vader ooit, in februari 1941, met de WA heeft gevochten.

Naar Hella Rottenberg, uitnemend journaliste en bestuurslid van het SIVMO, het Steuncomité Israëlische Vredesgroepen en Mensenrechten Organisaties. We praten over de inhoud van de volgende Brug, het blad waar ik eindredacteur van ben. Hella laat me de gloednieuwe website van het SIVMO zien (www.sivmo.nl), met veel informatie en nieuws over het andere Israël. Het SIVMO haalt samen met Een Ander Joods Geluid deze week vertegenwoordigers van dat andere Israël naar Nederland, zoals Nurit Peled Elhanan. Zij is de moeder van een dochter die omkwam bij een Palestijnse zelfmoordaanslag. Zij werkt samen met Palestijnse ouders die een kind verloren en houdt zich nu bezig met wat er in de Israëlische schoolboeken over Palestijnen staat.

’s Avonds komen Jan en Dicky Buwalda uit Sauwert. We praten over onze overleden vriend Ronny Abram, de schilder, die zich ontwikkelde van abstractie naar wat hij ‘nieuwe figuratie’ noemde.

Zondag

Dicky en Jan nemen ons mee naar Den Helder. Op het strand speelt toneelgroep Wederzijds Een Odyssee van Ad de Bont. Met de zee en Texel als achtergrond. Meeuwen, zeilboten, fietsers, wandelaars, ze passen verrassend in het verhaal van Odysseus.

Thuis is er een bericht uit Gennep: zaterdag moet ik een plaquette onthullen op het huis waar Sandberg, de legendarische directeur van het Stedelijk Museum in Amsterdam, tijdens de oorlog meer dan een jaar was ondergedoken. Jammer, dat mijn biografie van de jonge Sandberg nog altijd niet uit is, dankzij de bittere tegenwerking van de Mondriaan Stichting.

Maandag

Langs de Amstel gehold. Aan de overkant van de Amstel zitten zomaar twee Israëlische vredesactivisten op een balkonnetje en wuiven naar me. Eldad Kisch van Artsen voor Mensenrechten en zijn vrouw Annelien die met andere vrouwen probeert te controleren of Israëlische soldaten zich niet misdragen tegen Palestijnen.

Hollen is niet alleen fysiek bewegen. Dat stelt bij mij niet zoveel voor („Je sjokt meer dan je jogt”, zei een gemene vriendin eens). Belangrijker is dat ook je hersens door elkaar worden geschud. Allerlei nutteloze gedachten vliegen er uit en nuttige ideeën komen binnen. De redactie van dit dagboek heeft gevraagd of ik vooral mijn geworstel met het 60-jarig bestaan van Israël wil beschrijven. Maar ik worstel helemaal niet! Vroeger wel, in 1988, toen ik als journalist boos over het gewelddadige Israëlische optreden tegen de eerste intifada in Gaza rapporteerde. Ik zat toen met het probleem of mijn stukken te vijandig waren tegen Israël. Maar is het niet ook in het belang van Israël dat we weten wat de Palestijnen ondergaan, wat ze denken, waar ze voor vechten? Later richtte Anneke Jos Mouthaan Een Ander Joods Geluid op en legde uit dat het er niet om ging dat zij zich schaamde voor Israël, maar dat zij bezorgd was om Israël. En Adam Keller, een doorgewinterde Israëlische actievoerder, zei twee jaar geleden op de Dam bij een demonstratie tegen het Israëlische optreden in Libanon: „Jullie zijn de echte vrienden van Israël, omdat jullie kritiek durven uit te oefenen.” Er viel een verbaasde stilte.

Vandaag schrijf ik trouwens over de uit Iran gevluchte Nederlandse schrijver Kader Abdolah en zijn eigenzinnige vertaling van de Koran. In zijn ogen heeft Mohammed alles, inclusief Allah en de Koran, zelf verzonnen om de Arabische stammen te verenigen. In mijn ogen behoort hij tot de belangrijkste Nederlandse schrijvers. Ik ben er trots op dat hij hier als vluchteling kon komen, studeren en schrijven.

’s Avonds een afspraak met Jeff Halper, oprichter van het Israëlisch Comité tegen de Vernieling van Huizen. Zeer welbespraakt legt hij me uit dat in 96% van de gevallen waarin Palestijnse huizen door het Israëlische leger worden afgebroken, dat niets met de veiligheid van Israël te maken heeft, maar om uitbreiding van het joodse grondbezit ten koste van de Palestijnen. Raar, ook ik geloofde er in dat alleen huizen van terroristen werden afgebroken.

Ik zie een dvd van de film Citizen Nawi over Ezra Nawi, die actie voert bij Hebron. Hij is een wat oudere homoseksueel en woont samen met een jonge, illegale Palestijn, die gaat trouwen met een jonge vrouw. Het is een dramatische, wrange, bizarre geschiedenis. Nawi verliest nooit zijn goede humeur en gaat door met zijn acties. Vrijdag heb ik een gesprek met hem na de vertoning van zijn film op het door Gate48, platform voor Kritische Israëli's, georganiseerde filmfestival Wittnessed from Within.

Dinsdag

Moe. Niet veel gedaan. Bovendien ligt m'n e-mail stil, zoals in half Nederland. ’s Middags komt Amber, onze oudste kleindochter van 15.

’s Avonds nog een kritische Israëlische film gezien The State of Israël vs Tali Fahima, over een jonge vrouw die in de Israëlische gevangenis belandt omdat zij contact heeft gehad met een Palestijnse leider. Haar moeder en zusje worden uitgescholden op de markt.

Woensdag

Afspraak op het terras van de IJsbreker met Xandra Schutte, die 4 juni hoofdredacteur wordt van De Groene. De afspraak heeft trouwens met haar werk als uitgever bij Meulenhoff te maken. Een mooi boekje van onze overleden vriendin Carla, dat zij niet meer uit zal geven. Zij heeft prachtige plannen om De Groene weer in het centrum van het debat te brengen. Daarna haal ik Lotus en Zenzo van school, een school in de Pijp waar werkelijk alle soorten kinderen op zitten. Lotus gaat dit jaar ook naar het Montessori Lyceum, Zenzo zit pas in de derde groep. Voorop de fiets vertelt hij over de sociaal-culturele training die hij vandaag voor het eerst heeft gekregen. Hij heeft geleerd hoe je je voor moet stellen en een hand geven. Thuis lezen ze lekker in een grote stapel Donald Ducks.

Grootouders die oppassen lijken in de media plotseling allemaal oplichters die de belastingbetaler bestelen. Wij hoeven er echt niet voor te worden beloond, want net als alle grootouders door de eeuwen heen vinden we onze kleinkinderen '’t leukste dat er is. Misschien begrijpen wij de moderne tijd niet zo goed. Gelukkig komen ook onze drie kleinkinderen die in Ghana wonen, Jaëla, Hadassah en Aenea, van de zomer naar Amsterdam terug.

’s Avonds is in de Balie de opening van Wittnessed from Within met een verbijsterende nieuwe film van Yoav Shamir Flipping Out, over de Israëlische ex-militairen die na hun diensttijd massaal naar India gaan om daar allerlei vreemde drugs te gebruiken. Af en toe flipt er eentje en wordt opgespoord en opgevangen door een ex-lid van de Mossad, de Israëlische geheime dienst, of door een religieus geworden ex-militair. Rare, interessante film (28 mei op de televisie bij de VPRO).

Donderdag 15 mei

M’n email doet het weer, dus ik kan eindelijk de medewerkers van De Brug bereiken. Stan van Houcke roept me als ik bij de UB wat oudere boeken van Kader Abdolah ga terugbrengen. Hij heeft gisteren Flipping Out ook gezien en ergert zich aan de koloniale houding van de Israëli’s tegenover de Indiërs. Dat is een echt festival, als je er de volgende dag op straat over door kunt debatteren.

De film van vanavond konden we in Nederland al eerder zien, To see if I’mm smiling van Tamar Yarom over meisjes die met schaamte terug kijken op hun diensttijd in het Israëlische leger.

Na afloop heb ik een publieksdiscussie met een van de geïnterviewde meisjes Inbar Michelzon. Zij vertelt dat de film soms op middelbare scholen wordt gedraaid en dat de legerleiding heeft gezegd dat alle militairen de film zouden moeten zien. Voor Inbar was het moeilijk, maar ook een opluchting in deze film eindelijk haar verhaal te kunnen vertellen. Als ik haar bedankt heb voor haar moed, bedankt zij Galit Saporta en Erella Grassiani van Gate48, dat het festival organiseert. Zij is er trots op dat twee Israëlische vrouwen dit in Amsterdam van de grond konden krijgen. Ik ben het er mee eens en misschien is dat een reden te meer om Israël met onze kritiek te blijven steunen. Op naar de volgende zestig jaar?