Achter de mooie cijfers schuilt gevaar

Nederland staat er financieel goed voor, bleek uit het gisteren gepubliceerde jaarverslag van het Rijk. Maar alertheid blijft geboden.

Wouter Bos kan als minister van Financiën (PvdA) gesterkt de nieuwe week in gaan. Nederland staat er goed voor, blijkt uit het gisteren gepubliceerde Financieel Jaarverslag van het Rijk over 2007.

De economie groeide harder dan verwacht, de inflatie is net als de werkloosheid laag en de overheidsfinanciën zijn solide.

Dat steuntje in de rug kan Bos misschien goed gebruiken voor het debat dat hij komende donderdag in het kader van Verantwoordingsdag in de Tweede Kamer zal voeren, samen met premier Balkenende. Een dag ervoor, op de derde woensdag in mei, overhandigt de minister van Financiën traditioneel de jaarverslagen van alle departementen aan de Kamervoorzitter. Net als bij Prinsjesdag wordt daarover een dag later gedebatteerd.

Daarbij zullen uiteraard ook actuele politieke hete hangijzers aan de orde worden gesteld, vooral door de oppositie. Bijvoorbeeld de deze week opgelaaide kwestie rond de kinderopvang.

Bos, die als PvdA-partijleider betaalbare kinderopvang beloofde, ziet zich plotseling genoodzaakt de exploderende uitgaven van die kinderopvang af te remmen. De subsidieregeling blijkt zó populair dat het mes er nu alweer in moet. Verantwoordelijk staatssecretaris en partijgenote Sharon Dijksma (PvdA) kreeg het afgelopen week in de Kamer zwaar te verduren. Want dat de bijdrages voor de meeste ouders omhoog zullen gaan lijkt onontkoombaar.

Naast de politieke discussies kan Bos in de Kamer nog een ander geluid te horen krijgen. De problematiek rond de kinderopvang is typisch zo’n onderwerp waarin het risico schuilt dat de Kamer de florissante financieel-economische situatie van vorig jaar als vrijbrief ziet om meer geld uit te geven.

De cijfers zijn immers mooi: de economische groei van 3,5 procent in 2007 en de stijgende werkgelegenheid leverden de staat 3,9 miljard meer op aan belasting- en premie-inkomsten. De totale schuld van Nederland daalde met twee miljard euro van 47,9 procent van het bruto binnenlands product (bbp) naar 45,4 procent van het bbp. Daarmee steekt Nederland in Europees verband goed af. De gunstige situatie levert Nederland een EMU-saldo op de begroting op dat met 0,4 procent hoger is dan geraamd.

Maar we moeten ons niet rijk rekenen, waarschuwde Bos gistermiddag in een toelichting op het Financieel Jaarverslag. Nederland verkeert weliswaar in een goede uitgangspositie, maar „er is alle reden voorzichtig en alert te blijven”, aldus de minister die daarbij wees op de economische groei, die „bijna stilstaat”.

Hij doelde op de jongste cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Daaruit blijkt dat de economie in het eerste kwartaal van dit jaar met 3,1 procent nog stevig lijkt te groeien vergeleken met hetzelfde kwartaal vorig jaar. Maar vergeleken met de laatste drie maanden van 2007 groeide de economie in het eerste kwartaal slechts met 0,2 procent.

Daaraan moeten niet te snel conclusies worden verbonden. Toch wees Bos erop dat tijdens een recente bijeenkomst met zijn Europese collega’s in Brussel werd vastgesteld dat wellicht het einde van de financiële crisis is bereikt, maar dat de problemen in de ‘reële economie’ nog maar net beginnen. Uit de cijfers van het CBS blijkt immers ook dat het met de export en de particuliere consumptie – de belangrijkste pijlers van de Nederlandse economie – minder goed gaat. De export in het eerste kwartaal was minder dan de ruim zes procent in 2007. En de groei van de bestedingen aan duurzame consumptiegoederen – de meest conjunctuurgevoelige uitgavenpost – was de laagste in bijna drie jaar. Er zijn meer waarschuwende geluiden.

Nout Wellink, president van De Nederlandsche Bank, voorziet dat de koopkracht een deuk zal oplopen. De kosten voor levensonderhoud – energie en voedsel – nemen toe. De omzetbelasting wordt met een procent verhoogd en er komen minder banen bij door de afnemende groei. Het Centraal Planbureau rekent op een daling van 3,5 procent vorig jaar naar 2,25 procent dit jaar en 1,75 procent in 2009.

„We moeten ons niet vroegtijdig rijk rekenen”, zei Bos dan ook. „Er is geen enkele reden om de teugels te laten vieren.”

Tegen deze achtergrond lijkt de minister van Financiën eigenlijk nog heel genereus te zijn geweest voor de staatssecretaris van kinderopvang. Dijksma, die met een overschrijding bleek te kampen van bijna 500 miljoen in 2007, keeg van Bos maar liefst 700 miljoen euro als overbrugging zodat ze tijd heeft om zorgvuldige maatregelen te treffen. Had de minister van Financiën de portemonnee niet getrokken, dan was ze gedwongen geweest het mes direct en ingrijpend in de regeling voor kinderopvang te zetten.