Waarom gaan de doden gestrekt onder de zoden?

,,We worden bijna in de foetushouding geboren en veel mensen slapen het liefst met opgetrokken benen en gevouwen armen”, mailt Gertjan de Zoete uit Melissant. „Toch worden we gestrekt ter aarde besteld.” Waarom?

Staand, zittend of zelfs in foetushouding begraven worden. „Dat kan allemaal, zolang je maar in de kist past. Anders is het puur een geldkwestie”, vertelt Arpad Nesvadba, beheerder van begraafplaats Zorgvlied in Amsterdam. ,,Alles wat niet uitdrukkelijk is verboden, is toegestaan. Hier is zelfs iemand rechtop begraven.”

Volgens de Wet op de lijkbezorging (1991) moeten graven minimaal dertig centimeter boven het grondwater liggen. ,,Het lichaam moet binnen vijf dagen gekoeld begraven worden”, vult Nesvadba aan. „Dat mag niet in delen met bijvoorbeeld één been in een potje. Het lichaam mag ook niet zó gebalsemd worden, dat het niet meer vergaat.”

Het gestrekt begraven hebben Romeinse christenen waarschijnlijk afgekeken van joodse immigranten, denkt Leonard Rutgers, godsdiensthistoricus en archeoloog aan Universiteit Utrecht. ,,De eerste graftunnels dateren van het begin van de jaartelling, blijkt uit analyse van stukjes houtskool uit de catacomben in Rome. Daar werden joodse immigranten gestrekt ingeschoven.”

Na de opmars van de christelijke beschaving in de tweede en derde eeuw werden de doden gestrekt begraven als metafoor voor de slaap en wederopstanding, zegt Wim Janse, theoloog aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. „Er is sprake van neerleggen, het slapen gaan en de opstanding tot het eeuwige leven. Dat staat tegenover de afwijzing van lijkverbranding.”

Een andere verklaring is dat de doden net zo gestrekt werden begraven, als ze werden opgebaard. „Dat is duidelijk te zien bij middeleeuwse pronkgraven van edelen of heiligen in kerken van Europa”, aldus Rutgers. Zo heeft gestrekt begraven ook een praktische reden: een verstijfd lijk is wat lastig in de foetushouding te buigen.

Linda van Stek