‘Er zijn te weinig goede Russische mannen’

Bevolkingsafname is een probleem in heel Rusland. Vrouwen krijgen te weinig kinderen, mannen sterven jong. De stad Ivanovo heeft maatregelen genomen en het tij weten te keren.

Vanuit de trouwzaal klinkt Mendelssohns ‘Bruiloftsmars’. De dubbele deur gaat open en een al wat ouder bruidspaar schrijdt naar binnen. Nog geen vijf minuten later is de huwelijksakte ondertekend en staan de gelukkigen weer op de gang. Daar laten ze zich nog even fotograferen in een nisje met twee antieke stoelen, een tafeltje en een vrolijk gedrapeerd gordijn, en klaar is kees. Een paar meter verderop draalt het volgende paar al.

In het negentiende-eeuwse paleisje van de burgerlijke stand van Ivanovo, een textielstad met ruim 400.000 inwoners op 300 kilometer ten noordoosten van Moskou, is het huwelijk een hamerstuk. Vandaag helemaal, want het is de dag van de tweede huwelijken.

De herhalingsfactor van die ‘tweede keer’ is vooral aan de gezichten van de bruidegoms af te lezen. „Ze zijn verdrietig, omdat ze hun vrijheid verliezen”, zegt Zemfira Mamedova, directrice van de burgerlijke stand van de regio Ivanovo na afloop in haar kleine kantoor. „Toch hebben we vandaag zo’n dertig huwelijksvoltrekkingen. Doorgaans zijn het er in dit jaargetijde zo’n dertien. Pas in augustus en september is de piek en hebben we dagelijks zo’n vijfendertig trouwplechtigheden.”

Het afgelopen jaar stopte de huwelijksteller in de regio Ivanovo bij 9.148. Er werden 4.820 scheidingen uitgesproken. De stad wijkt daarmee niet af van het Russische gemiddelde.

Tot in de jaren zeventig had Ivanovo, bijgenaamd de Stad der Bruiden, een enorm vrouwenoverschot, een gevolg van de textielindustrie die vooral vrouwelijke arbeiders trok. Dat feit lokte gelukszoekers uit de hele wereld naar de industriestad.

Mamedova: „In 2007 waren het er 853. De meesten van hen kwamen uit de voormalige deelstaten van de Sovjet-Unie. Slechts vijftig waren uit het Westen afkomstig. Dat grote aantal buitenlandse bruidegoms wordt ook veroorzaakt doordat Ivanovo een universiteitsstad is met nogal wat buitenlandse studenten. En die worden wel eens verliefd.”

Ook nu nog telt Ivanovo een overschot aan vrouwen, al is het veel kleiner dan vroeger en verschilt het niet veel van de rest van Rusland. „Van onze bevolking is 56 procent vrouw en 44 procent man”, zegt Mamedova. „Dat heeft alles te maken met het hoge sterftecijfer onder de Russische mannen. Op jonge leeftijd sterven er veel aan de drank. Ze gaan drinken omdat ze zich niet goed kunnen aanpassen aan de nieuwe economische situatie. In Ivanovo is het sterftecijfer van mannen onder de zestig zelfs tweeënhalf keer zo hoog als dat van vrouwen.”

Net als elders in Rusland beleefde Ivanovo het afgelopen jaar een babyboom, het gevolg van de gestegen welvaart. Opvallend is dat in Ivanovo die groei twee keer zo groot is. Voor de stad, waar de bevolking sinds de jaren negentig met eenderde is gekrompen, betekent dit dan ook een belangrijke kentering. „Al drie jaar lang krijgen echtparen met een tweede kind in Ivanovo financiële en immateriële steun van de overheid”, zegt Mamedova, ter verklaring van die bevolkingsgroei. „Bijvoorbeeld in de vorm van een gunstige hypotheek, een ziektekostenverzekering, het vooruitzicht van een goed pensioen. Het staat los van het door Poetin uitgeroepen Jaar van het Gezin, waarin ook allerlei bonussen in het leven zijn geroepen voor gezinnen met meer dan één kind.”

Op de Leninboulevard en het Plein van de Revolutie wemelt het van de fonkelnieuwe kinderwagens in fel geel, rood en blauw. In de schaarse moderne winkels wordt geleidelijk aan het nieuwe consumerende Rusland zichtbaar. Er is veel consumentenelektronica. Een enorm bronzen hoofd van Lenin, bevestigd aan de gevel van een overheidsgebouw, kijkt sceptisch toe.

Op huisnummer 3 houdt in een klein bedrijvencentrum relatiebemiddelingsbureau Svetlana (‘verlost u van de eenzaamheid’) kantoor. Directeur en enige werknemer Svetlana Nikitina zit achter haar bureau. Met haar zwartzijden broekpak en zwart geverfde haar ziet ze er strijdlustig uit. De telefoon gaat. „Nee”, zegt ze bits in de hoorn, „ik geef geen telefonisch advies.”

Ze heeft net haar laatste klanten uitgelaten: drie gescheiden vrouwen van tegen de vijftig met hoop op een nieuwe verbintenis. „Mijn bureau bestaat al tien jaar en de hele stad kent me”, vertelt ze trots. „Maar er zijn tien relatiebemiddelingsbureaus in Ivanovo en dat zijn er acht teveel.”

Gemiddeld heeft Svetlana zeven à acht klanten per dag, meest vrouwen, van zeventien tot tachtig jaar. „Veel vrouwen van zevenentwintig en ouder in Rusland zijn gescheiden”, zegt ze. „En veel vrouwen boven de dertig zijn al weduwe.”

Het algemene Russische huwelijksleed laat zich volgens haar eenvoudig verklaren: „Rusland heeft veel mannen, maar er zitten weinig goede tussen.”

Haar relatiebemiddelingsbureau werkt zoals je verwacht, alleen gaat alles op papier en niet per computer. De klanten moeten een vragenlijst invullen en daarmee gaat Svetlana op zoek naar een mogelijk geschikte partner. „Ik stel klanten ontmoetingsvarianten voor: in een auto, een restaurant of een park. En soms organiseer ik een kennismakingsfeest in een bar met zo’n honderd aanwezigen. Dat laatste is veel vrijblijvender. Je moet bedenken dat veel Russen geen computer hebben en niet zo gemakkelijk anoniem kunnen communiceren.”

Zelf is Svetlana ook gescheiden. „Uit geldgebrek ben ik na het mislukken van mijn huwelijk dit bureau begonnen”, zegt ze. „Maar zelf begin ik niet meer aan een nieuwe man.”