Door een sluier kijken naar ontsluierde vrouwen

Een droevige man met een neusringetje en een lange doek om zijn schouders blikt verlegen de camera in. Het is duidelijk niet eenvoudig om als transseksueel in Lahore te leven.

Fotograaf Robert Knoth (1963) maakte vorig jaar in de op één na grootste stad van de islamitische republiek Pakistan een serie zwart-wit portretten van Hijras, transseksuelen die leven in het red light district Hira Mandi. Deze Hijras – wat ‘noch man, noch vrouw’ betekent – vertolken een dubbelzinnige rol in de Pakistaanse maatschappij. In een samenleving waar mannen en vrouwen volgens strikte regels gescheiden leven, zijn zij degenen die voor het vertier moeten zorgen. Ze treden op als dansers op feesten en partijen.

Knoth fotografeerde hen op momenten dat ze niet bezig zijn een ander te vermaken. Het resultaat is een serie simpele portretten van intens eenzame, kwetsbare personen die, binnen de muren van hun eigen veilige omgeving, alle schijn van zich af laten glijden.

Het nieuwe werk van Knoth, dat is te zien in de zojuist geopende Lux Photo Gallery in Amsterdam, wordt afgewisseld met portretten van Afghaanse vrouwen, gemaakt door Lana Šlezic (1973), een Canadese fotojournaliste die de afgelopen jaren door Afghanistan reisde. Het resultaat van die tocht was in 2007 al te zien op Noorderlicht, waar Šlezic haar eerste fotoboek, Forsaken presenteerde. Dit was een krachtige serie waarin ze kwesties als gedwongen huwelijken, huiselijk geweld en eerwraak subtiel in beeld bracht. Haar nieuwe werk, waarvoor de fotografe dit jaar een prijs ontving bij World Press Photo, bestrijkt dezelfde thematiek, al is haar aanpak ditmaal anders.

Šlezic plaatste een moderne camera in een ouderwetse boxcamera die in Kabul nog steeds wordt gebruikt voor het maken van pasfoto’s. Hiermee fotografeerde ze vrouwen en meisjes op straat. Het resultaat is een serie dromerige beelden, vol vegen en barsten, afkomstig van het glas van de boxcamera. Het lijkt alsof je door een sluier kijkt naar vrouwen die juist ontsluierd zijn. Een origineel idee, vakkundig uitgevoerd, maar in tegenstelling tot de eenvoudige documentairebeelden van Knoth, ook iets te gekunsteld. Bovendien is het voor Šlezic moeilijk zichzelf te overtreffen na de prachtige journalistieke beelden die ze al eerder maakte in Afghanistan.

Het is geen toeval dat Lux Photo Gallery, ontstaan uit een samenwerkingsverband tussen Mets & Schilt uitgevers en Lars Boering, opent met het werk van twee geëngageerde fotojournalisten. De galerie wil de nadruk leggen op documentairefotografie. Een goed initiatief en een logische stap gezien de confronterende journalistieke fotoboeken die Mets&Schilt al jaren uitbrengt.

‘A window inside’ – Lana Šlezic, ‘Hira Mandi’ – Robert Knoth. T/m 30 mei. Lux Photo Gallery, Postjesweg 1, Amsterdam. Open vrijdag 13-17 of op afspraak. www.luxphotogallery.com