Belofte maakt schuld

De PvdA houdt zich aan de verkiezingbelofte van gratis kinderopvang. Maar nu even niet, want de kosten rijzen de pan uit. Dat was de centrale boodschap van Kamerlid Kraneveldt woensdagavond tijdens een spoeddebat over dit onderwerp met verantwoordelijk staatssecretaris Dijksma (Onderwijs, PvdA). De staatssecretaris had woensdagmorgen in de Volkskrant juist meegedeeld dat gratis kinderopvang „absoluut onbetaalbaar” is. Na de eerdere lofzang van partijleider Bos op de spagaat („onze grootste kracht”) als natuurlijke houding van de PvdA is de schijnbare tegenstelling tussen de standpunten van de partijgenoten Kraneveldt en Dijksma niet verbazingwekkend. Maar voor de ouders met kleine kinderen die tot Prinsjesdag niet weten hoe het verder gaat met de regeling, is de gang van zaken niet verheffend. Hetzelfde geldt voor ondernemers in de kinderopvangbranche die geen investeringsbeslissingen kunnen baseren op sociaal-democratische mistbanken.

De voorgenomen bezuiniging op de kinderopvang zal negatieve effecten op arbeidsparticipatie en op emancipatie van vrouwen tot gevolg hebben. Dat de staatssecretaris nu volhoudt dat niemand had kunnen voorzien wat het effect van de regeling zou zijn, klinkt weinig overtuigend. Een gratis regeling met een open einde vindt per definitie gretig aftrek.

Bovendien heeft de eis van de christelijke regeringspartners van ‘keuzevrijheid’ de zaak gecompliceerd. Die keuzevrijheid houdt in dat kinderen niet alleen gesubsidieerd worden indien zij naar de reguliere opvang gaan, maar ook als zij naar de zogeheten informele opvang bij gastouders gaan. In agrarische gebieden waar crèches dungezaaid zijn, is dit wellicht een uitkomst. Maar als oogmerk voor de keuzevrijheid geldt ook dat ouders zo de eigen christelijke „identiteit kunnen waarmaken”, zoals SGP-fractievoorzitter Van der Vlies het noemde. Hierbij gaat het om familieleden, kennissen en buren, die zo een centje kunnen bijverdienen. Nu zijn er signalen dat in deze sfeer sprake is van grootscheeps misbruik dan wel oneigenlijk gebruik van de regeling. De maatregelen die Dijksma nu aankondigt om de kostenoverschrijding van 1,2 miljard euro in 2011 in de hand te houden, geven aan dat de regeling onvoldoende rekening hield met misbruik. Daar staat tegenover dat niet alle burgers die ervan gebruikmaken in een kwaad daglicht gesteld moeten worden. Maar de staatssecretaris heeft wel zelf de deur opengezet naar oneigenlijk gebruik. En ook dat valt haar aan te rekenen. In dit verband is het opmerkelijk dat de PvdA op haar website de eerdere gulle verkiezingsbelofte van kinderopvang voor iedereen, nu heeft beperkt tot „voor iedereen met een baan”.

Gratis kinderopvang bestaat niet. Het is een gotspe dat het Kamerlid Kraneveldt blijft schermen met deze belofte, „die nu met wat kleinere stapjes naderbij komt”. Ergens moet altijd de rekening worden betaald. Dat onderkent nu de staatssecretaris, en dat is goed. Het is alleen jammer voor de burgers die in de verkiezingsbelofte geloofden.