Autobelasting zonder gezichtsverlies voor CDA’ers

Al maanden steggelt het kabinet over de kilometerheffing. De oplossing lijkt nabij: de aanschafbelasting op auto’s wordt wel én niet afgeschaft.

De aanschafprijs van vervuilende auto’s gaat omhoog. Foto’s Walter Herfst, Peter Hilz en Bram Budel Nederland, Rotterdam, 20 februari 2008, SUV ( Sports Utility Vehicle ) PC Hooft-tractor uitlaatgasssen uitlaatgas CO2 uitstoot auto auto's Luchtkwaliteit Veel vervuiling in de stad op verkeersaders vervuilde leefklimaat rond wegen in de stad binnenstad uitstoot van fijnstof luchtkwaliteit foto; Peter Hilz Hilz, Peter

Het kabinet doet de komende dagen belangrijke zaken als het gaat om de kilometerheffing en de positie van het CDA. Staatssecretaris De Jager (Financiën, CDA) heeft beloofd nog deze maand met de ‘meibrief’ te komen, waarin het fiscale fundament voor het rekeningrijden wordt gelegd.

De eerste vraag is hoe de ingrijpende belastingherziening eruit komt te zien die het rekeningrijden mogelijk moet maken – want nu al is zeker dat het in alle gevallen om een forse ingreep gaat. En de tweede vraag is hoe het kabinet de uiteenlopende denkbeelden van minister Eurlings (Verkeer en Waterstaat, CDA) en staatssecretaris De Jager over het rekeningrijden bijeen weet te brengen zonder dat een van de CDA-bewindspersonen gezichtsverlies lijdt.

Met de kilometerheffing gaan autobezitters in de toekomst meer betalen voor het gebruik van hun voertuig in plaats van voor het bezit. Hiertoe zullen circa 8 miljoen auto’s tussen 2012 en 2016 met een kastje worden uitgerust dat het gebruik van de weg in rekening brengt. Minister Eurlings hoopt een slimme volumeknop te krijgen, waarmee hij de drukte op de weg kan regelen en zo de files kan laten afnemen. Wie met een zwaar milieuvervuilende auto tijdens de spits op de snelweg in de Randstad rijdt, betaalt het meest, wie op zondag in een hybride auto op een landweggetje in Oost-Groningen rijdt, betaalt het minst. Dat is het idee.

Het streven is om de huidige motorrijtuigenbelasting en de aanschafbelasting (gedeeltelijk) af te schaffen en in plaats daarvan de kilometerheffing te introduceren. De onenigheid over de kilometerheffing spitst zich toe op het ‘gedeeltelijke’ van de afschaffing. De fracties van VVD en CDA vinden dat de bpm – 42 procent van de cataloguswaarde van een nieuwe auto – volledig dient te worden afgeschaft. Anders, zo redeneren zij, betalen burgers dubbel belasting en komt het draagvlak voor de heffing in gevaar. Overigens gelooft de VVD sowieso niet in de kilometerheffing in haar huidige vorm.

Maar het ministerie van Financiën – en bijvoorbeeld de PvdA-fractie – is gekant tegen volledige afschaffing. Er wordt met de huidige autobelastingen meer opgehaald dan er in wegen wordt geïnvesteerd. Een van de voorwaarden van de kilometerheffing – ooit geformuleerd door de commissie-Nouwen – is dat alle inkomsten van de kilometerheffing aan infrastructuur worden besteed. Minister Eurlings zinspeelde er daarom al eerder op dat er „een voetje” van de bpm kan overblijven. Of het kabinet zou aan de voorwaarde moeten gaan sleutelen.

Met de kilometerheffing dreigt nog een tegenvaller op de begroting. Als er door rekeningrijden minder gereden wordt – en het dus succesvol is – kunnen de inkomsten uit brandstofaccijnzen tot 850 miljoen euro per jaar dalen, zo schatten drie planbureaus (Centraal Planbureau, Milieu en Natuur Planbureau en Ruimtelijk Planbureau) in een uitgelekte studie.

Daarnaast kunnen er door verlaging van de bpm grote verstoringen op de automarkt optreden. Tweedehandsauto’s worden minder waard. Het risico is dat er een enorme export van gebruikte auto’s op gang komt – dan kan je een deel van de betaalde bpm van de overheid terugvragen. Bovendien riskeert de staat bij de overgang naar een nieuw, verlaagd bpm-tarief een kopersstaking, waardoor er tijdelijk helemaal geen bpm-belasting meer binnenkomt. Immers, als burgers en masse een jaartje wachten met het kopen van een auto, omdat het jaar erop de bpm sterk daalt, dan loopt de schatkist al 3,5 miljard euro mis.

Volgens de drie planbureaus zou volledige afschaffing van de bpm overigens welvaartsverlies opleveren. Dan wordt de aankoop van auto’s te veel gestimuleerd en wordt maatschappelijk belangrijke mobiliteit door een hoge kilometerprijs te veel ontmoedigd. Kortom, de kilometerheffing mag wel succesvol zijn, maar ook niet te succesvol. Het slaat enorme gaten in de staatsbegroting en de welvaart daalt als er door te hoge tarieven te weinig gereden wordt.

Alles wijst erop dat het kabinet een deel van de bpm wil behouden, 25 tot misschien zelfs 50 procent. De Jager stuurt nu aan op een wisseltruc: het overgebleven deel van de bpm wordt in het kader van de ‘vergroening’ van de belastingen afhankelijker van de uitstoot van CO2 – zoals de coalitiepartijen in de Kamer eerder in een gezamenlijke motie verzochten – en het restje bpm krijgt een andere naam. De CO2-tax kan in theorie zelfs helemaal verdwijnen als iedereen maar zuinig genoeg rijdt. Ofwel, het mes van de kilometerheffing zal iets botter zijn, files zullen minder ingrijpend worden teruggedrongen en de overheidsfinanciën krijgen een minder harde dreun. En de bpm is in zijn huidige vorm straks verleden tijd.