Ziekenhuis klem tussen stelsels

Minister Klink wil de liberalisering van de zorg in ziekenhuizen vertragen. De politiek vraagt daarom. De zorgsector wil juist snel verder: „Straks komen de verbeteringen.”

Teleurstelling in de zorgsector. Minister Klink (Volksgezondheid, CDA) wil volgend jaar een veel kleinere stap maken met de liberalisering van ziekenhuiszorg dan de ziekenhuizen zelf, zorgverzekeraars en patiënten willen.

Nu is een vijfde deel van de behandelingen in ziekenhuizen geliberaliseerd, waaronder knieoperaties en niersteenvergruizing. Ziekenhuizen zitten voor dit deel van hun activiteiten niet vast aan landelijke, door de overheid voorgeschreven tarieven. Ze mogen voor deze behandelingen concurreren met andere ziekenhuizen. Door specialisatie kunnen ze een betere kwaliteit zorg leveren, door efficiënter werken kan die ook goedkoper zijn. Dat maakt hen aantrekkelijk voor zorgverzekeraars, die hun klanten binden of trekken met lagere premies en betere zorg. Slecht presterende ziekenhuizen hebben het nakijken.

De zorgsector ging er tot voor kort vanuit dat Klink de liberalisering per 2009 zou uitbreiden naar 50 procent. Hij noemde dit percentage begin dit jaar in een adviesaanvraag aan de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa). In de tussentijd is er iets veranderd.

Was het de toenemende politieke zorg over marktwerking? In maart dit jaar concludeerden toonaangevende bureaus, Vektis en de Boston Consulting Group, dat invoering van marktwerking bij ziekenhuizen heeft geleid tot veel meer ingrepen in ziekenhuizen – en daarmee tot fors hogere zorgkosten.

De effecten van marktwerking leiden sowieso tot meer discussie. De voorgenomen fusie tussen zorgaanbieders Evean Groep, Philadelphia en woningcorporatie Woonzorg Nederland, eveneens een gevolg van vrijere markten, alarmeerde politiek Den Haag ook. Tweede Kamerlid Jan de Vries zei namens het CDA dat de samenballing zou leiden tot „veel bureaucratie”. Hij sprak ook over een „ongebreidelde fusiedrang” in de zorg. Het kabinet beloofde uit te zoeken hoe het de nadelen van de fusie kon beperken. Het CDA kreeg steun van alle belangrijke partijen in de Kamer.

Klink kreeg het nog moeilijker na een advies dat de NZa vorige maand uitbracht. Volgens de toezichthouder heeft de zorgsector niet op tijd de omschrijvingen klaar van alle behandelingen die zouden worden geliberaliseerd. Alleen dermatologie en delen van oogheelkunde zijn geschikt voor vrije prijsvorming, oordeelde de NZa. Dat betreft 6 à 7 procent van de ingrepen in ziekenhuizen, niet de beoogde 30 procent.

Dat de NZa op de rem trapt, grijpen de Kamerfracties van coalitiepartijen PvdA en ChristenUnie aan om te pleiten tegen snelle verdere liberalisering. „Het risico is te groot dat dit anders uit de hand loopt”, zegt PvdA’er Eelke van der Veen. Het CDA houdt zich op de vlakte. De fractie wacht liever op een nieuwe evaluatie van de NZa. Die komt in juli, tijdens het zomerreces van de Kamer.

Vertraging is verkeerd, vindt bestuursvoorzitter Mike Leers van zorgverzekeraar CZ. „We staan met een been in het nieuwe stelsel en het andere in het oude.” Als de politiek verbeteringen wil, moet ze juist meer behandelingen vrijgeven, zegt hij. „Dan creëer je een omslagpunt. Voor die 20 procent die nu vrij is, komen besturen van ziekenhuizen niet uit hun stoel.” Het devies, aldus Leers: „Gas geven, niet zwemmen.”

Ook ziekenhuizen willen snelle verdere liberalisering. 40, liefst 50 procent in 2009. „We zien dat het werkt”, zegt de woordvoerder van de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen. Hij wijst op onderzoeksbureau Gupta Strategists dat twee maanden geleden concludeerde dat de kostenstijging voor de vrije behandelingen beperkt bleef en de kwaliteit ervan verbeterde.

Die conclusie onderschreef de Boston Consulting Group, maar ze maakte wel een kanttekening: het aantal geliberaliseerde behandelingen was opeens met 10 procent toegenomen. Ziekenhuizen schreven die groei toe aan het wegwerken van wachtlijsten. CZ-voorzitter Leers: „Dat wilden we toch met z’n allen in dit land?”

Leers noemt het logisch dat zich bij stelselwijzigingen aanloopproblemen voordoen. „Straks komen de verbeteringen. Dan dringt bij ziekenhuizen door dat de uitgaven omlaag moeten en de kwaliteit moet verbeteren. Anders verlies je contracten met verzekeraars.”

Ook patiëntenvereniging NPCF meent dat de kabinet moet doorgaan met liberalisering. Ze ergert zich er wel aan dat de discussie steeds over kostenbeheersing gaat, en nauwelijks over kwaliteit. „Van toenemende transparantie voor de patiënt is ook niet veel terechtgekomen”, vindt adjunct-directeur Ati Schipaanboord. „Het idee van de liberalisering was dat mensen met betere informatie de kwaliteit van de ziekenhuizen konden vergelijken.” Dan pas werkt dat systeem, vindt ze.

De ziekenhuizen hebben eveneens haast: welk deel van de behandelingen in 2009 ook wordt geliberaliseerd, in 2010 willen ze voor 70 procent van de behandelingen kunnen concurreren op prijs en kwaliteit. De resterende 30 procent, waaronder eerste hulp en zeer gespecialiseerde behandelingen (complexe hartziekten, brandwonden), is volgens hen niet geschikt voor de vrije markt.

Zorgfusies: pagina 17