Topinkomen als plaag

Wouter Bos heeft school gemaakt. Niet alleen de Nederlandse minister van Financiën wil de excessieve betalingen aan topmanagers in het bedrijfsleven fiscaal aanpakken, deze wens leeft bij zijn ambtgenoten in alle vijftien landen in de Europese Unie die de euro als munt hanteren. Dat bleek uit de woorden van de Luxemburgse premier Juncker na afloop van een bijeenkomst gisteren van de betrokken ministers. Hij noemde de hoge bonussen die sommige topmanagers zichzelf toekennen een „maatschappelijke plaag”.

Het maakt verschil of de aanpak van extreem hoge inkomens, in het bijzonder van de ‘extraatjes’, een hobby is van een Nederlandse minister van sociaal-democratischen huize of dat er beleid op poten wordt gezet in een internationale, althans Europese context. In dit opzicht is het door Juncker geuite voornemen winst, waarvan nog wel moet worden afgewacht of die ook kan worden geïncasseerd. Eurocommissaris Almunia herinnerde er aan dat de Commissie de EU-lidstaten al in 2004 heeft gevraagd maatregelen te nemen, maar dat sindsdien alleen Nederland wetgeving in voorbereiding heeft.

Dat wetsvoorstel, waarvan de hoofdlijnen al bekend waren, heeft minister Bos deze week naar de Tweede Kamer gestuurd en het trok bij die gelegenheid ook internationale aandacht. De International Herald Tribune, een uitgave van The New York Times, uit het land waar ze van superinkomens niet opkijken, maakte er gisteren ruimte voor op zijn voorpagina. Op licht verbaasde toon wees de krant erop dat Jan Bennink („the workaholic Dutchman”) bij het publiek niet bekendstaat als de succesvolle ondernemer van achtereenvolgens Procter & Gamble, Danone en Numico, maar als de man die voor 80 miljoen euro cashte aan opties, aandelen en bonussen.

Deze psychologische factor is het belangrijkste argument voor het tegengaan van extreme beloningen. Gelet op de beperkte omvang van de groep mensen om wie het gaat, zullen fiscale maatregelen de schatkist namelijk niet echt spekken. Juncker wees er gisteren ook op dat werknemers in het belang van de economie hun looneisen moeten matigen. Excessieve beloning van topmanagers verpest daarvoor het klimaat. Een loonconflict ligt ten grondslag aan de stakingsacties dezer dagen in het streekvervoer. Berichten dat een directeur van busbedrijf Connexxion bij zijn vertrek een premie van 821.000 euro heeft meegekregen, dragen niet bij aan het onderhandelingsklimaat.

De Raad van State voorzag het wetsvoorstel van Bos van kritische kanttekeningen. Daaruit bleek weer dat een effectieve fiscale aanpak niet eenvoudig realiseerbaar is. Verbreding naar andere landen verzwakt in elk geval het geijkte dreigement van topmanagers dat ze probleemloos in het buitenland terechtkunnen. Van Europees, laat staan breder internationaal beleid is overigens geen sprake. De ministers spraken af dat ze het onderwerp op hun agenda laten staan en ideeën met elkaar zullen blijven uitwisselen. Het is een begin. Het wachten is op echte actie.