‘Hillary moet niet tot aan conventie doorvechten’

De steun van John Edwards aan Obama brengt het eind van het tijdperk-Clinton dichtbij. Clinton-insider Leon Panetta over de fouten in Hillary’s campagne en de gemoedstoestand van Bill.

Het telefoongesprek met Leon Panetta is een minuut of twintig gaande als de bevestiging binnenkomt: John Edwards, na Al Gore de supergedelegeerde met het meeste aanzien van de Democraten, zal zijn steun geven aan Barack Obama.

Panetta, een insider in de wereld van de Clintons sinds hij in de jaren negentig werkte als stafchef van Bill in het Witte Huis, begrijpt het belang meteen. „Dit betekent dat Hillary de komende weken nog meer steun van supergedelegeerden zal verliezen. Een nieuwe nagel aan haar doodskist.”

U zei eerder: zolang Bill niet wil opgeven zal Hillary de strijd voortzetten. U hebt jaren met hem gewerkt, wat is zijn mentale toestand op een moment als dit?

„Dóórvechten. Hij en Hillary zullen nooit zomaar even opgeven. Ze hebben al heel vaak een vrijwel verloren positie overleefd. Daar is hun politieke carrière op gebouwd, en dat is het instinct waarmee we hier te maken hebben. Ze gaan zeker door tot en met de laatste voorverkiezingen, op 3 juni.

„Daarna moeten ze besluiten of ze de strijd willen voortzetten tot de conventie in augustus. Ik zou het ze afraden. Hillary heeft een fraai gevecht gevoerd, er komt een punt dat je waardig afscheid moet nemen. Het zou haar statuur vergroten. En het is noodzakelijk om de partij weer te verenigen.”

Wat is het beste dat Obama kan doen in dit verband?

„Laten merken dat hij serieus overweegt haar het vicepresidentschap aan te bieden. Ik begrijp wel dat het, na deze campagne, moeilijk is deze twee mensen weer bij elkaar te brengen. Maar Kennedy deed het in 1960 ook met Lyndon Johnson, en Johnson speelde uiteindelijk een grote rol in zijn overwinning. Soms moet je persoonlijke animositeit ondergeschikt kunnen maken aan een groter belang.

„Een gezamenlijke kandidatuur is ook belangrijk voor het helen van de wonden. De verdeeldheid tussen belangrijke groepen waarop onze partij steunt – vrouwen versus jongeren; laagopgeleiden tegen academici – is gevaarlijk groot. De Democraten hebben zeven van de laatste tien presidentsverkiezingen verloren door die verdeeldheid. Bill Clinton slaagde erin deze groepen bij elkaar te brengen. Dus Obama krijgt ook enige expertise binnen als hij Hillary als running mate kiest.”

Er lijkt niettemin een einde te komen aan de jarenlange hegemonie van de Clintons in de partij. Is dat belangrijk?

„Zeker. Edwards’ steunbetuiging is alweer een teken dat de partij Obama als de nieuwe leider aanvaardt. Maar denk niet dat de Clintons uitgespeeld zijn nu Hillary haar kansen op het presidentschap heeft verspeeld. Elke president kan hun advies gebruiken, ook Obama. Toen ik in het Witte Huis zat deed Bill ook vaak een beroep op eerdere presidenten.”

Wat is de grootste fout die Hillary de laatste maanden heeft gemaakt?

„Haar campagne heeft niet doorgehad hoezeer dit land hunkert naar verandering. Mensen zijn boos over het disfunctioneren van de politiek van Washington. Hillary legde de nadruk op haar ervaring – een verkeerde keuze.

„Verder hebben ze de strategische fout gemaakt zich te concentreren op de grote staten. Ze negeerden Republikeinse en kleine staten, en het feit dat Democraten nu eenmaal werken volgens een systeem van proportionele verdeling. Ze werden duidelijk overweldigd door het succes van Obama. En ze hebben hun geld opmerkelijk slecht beheerd. Eerst wisten ze enorm veel op te halen, vervolgens zaten ze heel snel met tekorten. Dat vond ik opmerkelijk.”

U bedoelt: dat was een blunder?

„Ik was er zéér verbaasd over. Ik heb Hillary altijd beschouwd als een persoon met meer discipline dan Bill. Maar ze heeft vertrouwen gegeven aan mensen die de verwachtingen niet konden waarmaken.”

Achteraf is gebleken dat campagneleider Mark Penn niet wist dat Democraten met proportionele verdeling werken. Hij dacht dat het per staat ‘winner takes all’ was, zoals bij de Republikeinen.

„Ook met hem heb ik in het Witte Huis gewerkt, een zeer slimme man en een bijzondere goede peiler. Maar hij had nooit aan de leiding van deze campagne mogen worden gezet. Hij is een pr-jongen en peiler, geen campagneleider.”

Managementfout van Clinton?

„Dat kan ik niet tegenspreken.”

Wat waren Obama’s grootste fouten?

„Dat hij de impact van dominee Wright heeft onderschat. Hij had dat eerder in de campagne aan moeten pakken, kennelijk dacht hij dat het voorbij zou gaan. En hoewel hij met brede steun begon, heeft hij tijdens de campagne de steun van laagopgeleide blanken verloren. Pas in Pennsylvania is hij daaraan gaan werken, erg laat. Hij heeft nu veel te doen op dit punt.”

Kan Edwards helpen?

„Dat zou kunnen, het hoort bij Edwards’ imago. Steunbetuigingen kunnen een beetje helpen – maar de kandidaat moet het zelf waarmaken.”

Is hij in uw ogen geloofwaardig als de nieuwe opperbevelhebber?

„Zijn agenda van verandering zal op dit gebied concreter moeten worden. Wat gaat hij precies doen in Irak? Ik heb het idee dat hij zijn ideeën over terugtrekking van de troepen niet zal kunnen waarmaken in het tijdschema dat hij belooft. En hij moet hard werken aan zijn profiel inzake nationale veiligheid en buitenlandse politiek. Dat zijn de onderwerpen waarop de Republikeinen hem zullen aanvallen. Hij is er nog steeds niet in geslaagd zich te presenteren als een krachtige opperbevelhebber.”

Wat kan hij doen?

„Een goede vicepresidentskandidaat zou helpen. Als hij Hillary niet neemt, moet hij iemand nemen met ervaring op dit gebied. Senator Joe Biden of Wesley Clark [oud-opperbevelhebber van de NAVO en een Clinton-supporter, red.]. Maar ik zou ook kijken naar iemand als Chuck Hagel, een Republikein die in Vietnam heeft gediend en die tegen de oorlog in Irak was. En een man met het soort brede ervaring op dit gebied dat Obama zeer goed kan gebruiken.’’

Hoe schat u zijn kansen in?

„McCain is een formidabele kandidaat, zeker geen man die je even verslaat. Maar Obama’s kansen zijn erg goed. Bush heeft zo’n lage waardering, de bevolking heeft zo genóeg van hem, dat McCain kwetsbaar is omdat hij belangrijk beleid van Bush – de economie, de oorlog – in grote lijnen wil voortzetten. Verder gaan we gebukt onder een recessie en hoge benzineprijzen, een ander probleem voor McCain. En vergeleken met hem is Obama een jonge en aantrekkelijke man; niet onbelangrijk. Dus ik denk dat de kansen vrij groot zijn dat we dit najaar geschiedenis schrijven – dat we de eerste zwarte president van Amerika kiezen.”