Harare hindert diplomaten

De Nederlandse Leoni Cuelenaere bezocht met collega-diplomaten een hospitaal in Zimbabwe. Hun aanhouding was ‘niks vergeleken bij alle geweld’.

Vermoedelijk hebben niet veel Nederlandse diplomaten ooit gezien hoe een Amerikaanse ambassadeur op de motorkap van een politiewagen klimt, met zijn telefoon foto’s maakt van de dreigende agent en zo een veilige doortocht afdwingt.

Leoni Cuelenaere wel. Cuelenaere is tijdelijk zaakgelastigde van Nederland in Zimbabwe – de ambassadeur is met vakantie. Ze bezocht eergisteren met de ambassadeurs van Groot-Brittannië, Japan, de VS, de EU en met de tweede man van Tanzania een hospitaal ten noorden van Harare. De diplomaten wilden zich een beeld vormen van de plattelandsbewoners die zijn verminkt door regeringsgetrouwe militanten. Op de weg terug werd hun konvooi aangehouden, vertelt Cuelenaere telefonisch vanuit Harare.

„De politie parkeerde een auto dwars op de weg voor ons, ze vroegen onze ‘papieren’. Je moet officieel toestemming hebben om je meer dan 40 kilometer buiten Harare te begeven”, aldus Cuelenaere. „Natuurlijk deden ze dat om ons dwars te zitten, ze willen niet dat we praten met slachtoffers.”

Het incident dreigde even te ontsporen toen een agent een medewerker van de Amerikaanse ambassadeur John McGee bedreigde, in zijn dienstauto stapte en vervaarlijk op McGee inreed. De ambassadeur klauterde op de motorkap terwijl zijn medewerker de autosleutels uit het contact rukte. Daarna schoten de diplomaten met hun mobieltjes foto’s van de agent. Cuelenaere: „Het blijven Amerikanen, hè.” Na een oponthoud van een uur konden de diplomaten hun weg vervolgen.

Cuelenaere onderstreept dat „het niet draait om ons diplomaten. Wat wij meemaakten valt in het niet bij wat die mensen in het ziekenhuis hebben doorgemaakt”. Zij vertelt dat ze tien tot twaalf mannen sprak die zeiden dat zij zeven tot acht uur lang op hun billen waren geslagen, door oorlogsveteranen en jongeren van regeringspartij ZANU PF. „Zie je het voor je? Hele happen vlees uit die billen. Afschuwelijk, echt heel, heel erg. Van de mensen in het ziekenhuis zijn er twee overleden.”

De verhalen ondersteunen de berichten over georganiseerd geweld in Zimbabwe – daarom is het nuttig dat de diplomaten zelf zijn wezen kijken, vindt Cuelenaere. „Als je het zo duidelijk zelf ziet kun je het beter uitdrukken. Onze aanwezigheid is ook een steunbetuiging aan de slachtoffers. En ik geef dit door aan Den Haag, zodat het kabinet betrouwbare informatie heeft en stelling kan nemen. Eigenlijk doe ik gewoon mijn werk.”

Harare heeft het incident aangegrepen voor een typisch staaltje anti-westerse retoriek. Ambassadeur McGee voert „een vurige campagne om de regering te demoniseren”, schreef staatskrant The Herald. Is het demonstratieve ziekenhuisbezoek niet koren op de molen van Mugabe?

Cuelenaere zegt dat ambassadeurs van Afrikaanse landen gevraagd is mee te doen. Het idee is dat diplomatieke druk uit de regio meer indruk maakt op voormalig onafhankelijkheidsstrijder Mugabe dan druk van ex-kolonisatoren. Veel machthebbers weigeren echter Mugabe openlijk af te vallen omdat hun eigen democratische gehalte te wensen over laat. Alleen Tanzania deed mee aan het slachtofferbezoek. „Teleurstellend”, zegt Cuelenaere.