Deze schok was onverwacht

De kans op aardbevingen is extreem groot in de Chinese provincie Sichuan.

Maar dat is wijsheid achteraf. Het blijkt niet uit risicotaxaties.

Huizen in de Chinese provincie Sichuan hoefden volgens de lokale regelgeving bij lange na niet bestand te zijn tegen een aardbeving met de kracht van afgelopen maandag. Maar dat is niet de schuld van van een dwangbewind dat niet goed zorgt voor zijn burgers. De Chinese bouwregels zijn gebaseerd op een wetenschappelijke inventarisatie van de Verenigde Naties: het Global Seismic Hazard Assessment Program.

Volgens deze taxatie bestaat in het getroffen gebied een kans van tien procent op een aardbeving met een intensiteit van 7 op de subjectieve schaal van Mercalli: een beving die mensen voelen terwijl ze in de auto zitten en die hen gebouwen uit doet vluchten, maar waar een goed geconstrueerd gebouw niet van in elkaar zakt. De beving van maandag was met een kracht van tien op de schaal van Mercalli zeker tien keer zwaarder in intensiteit. Volgens het Chinese staatspersbureau Xinhua is in het getroffen gebied nabij de stad Chengdu 80 procent van de gebouwen ingestort.

De onderschatting onderstreept volgens Mark van der Meijde, verbonden aan het ITC, het internationale instituut voor aardobservatie in Enschede, de wetenschappelijke beperkingen bij het voorspellen van aardbevingen. Niet alleen het tijdstip is onvoorspelbaar, ook de taxatie van de risico’s laat dus nog veel te wensen over. „Extreme rampen die zich maar zelden voordoen veranderen de cijfers in je model”, zegt hij. „De kaarten met aardbevingsrisico’s zijn daardoor onnauwkeurig. Het enige wat je daaraan zou kunnen doen is dat je in de bouwvoorschriften een ruime marge in acht neemt.”

De aardbeving van maandag gebeurde op of nabij de Longmenshan-breuklijn aan de zuidoostkant van het Tibetaans plateau. Deze hoogvlakte wordt zijwaarts weggedrukt doordat India met een paar centimeter per jaar jaar noordwaarts oprukt. Daardoor ontstaan de bergen van de Himalaya en wordt het Tibetaans plateau vanuit het zuiden weggedrukt. Het vloeit als het ware opzij naar het oosten en langs de Longmenshan-breuklijn zelfs naar het zuidoosten.

De Chinese provincie Sichuan is in 1933 óók al getroffen door een grote aardbeving, maar die beving is niet met moderne apparatuur geanalyseerd zodat de geschatte kracht van 7,5 in werkelijkheid niet erg nauwkeurig is. Daarom is deze beving in de VN-modellen niet zo prominent verwerkt als grote aardbevingen van recenter datum, aldus Hong Hao, hoogleraar structurele dynamica aan de universiteit van Western Australia in Perth. „De eerste aardbeving ooit die goed kon worden geregistreerd, is de aardbeving die in 1940 El Centro trof in Imperial Valley in Californië.”

Strengere regelgeving had voor de gevolgen van de beving van maandag in China overigens weinig uitgehaald. „Het geld ontbreekt om goede aardbevingsbestendige huizen te bouwen”, zegt Hong Hao. „Je hebt versterkt beton van goede kwaliteit nodig. Goede goedkope oplossingen zijn er eigenlijk niet, er is weinig geld voor wetenschappelijk onderzoek op dat terrein.”

De kracht van de beving van maandag is door de Amerikaanse geologische dienst USGS bepaald op 7,9 op de schaal van Richter. De kracht van een aardbeving op deze schaal is een maat voor de energie die vrijkomt bij een aardbeving. Honderden seismometers, verspreid over de hele aarde registreren trillingen in de aardkorst, veroorzaakt door drukgolven die door de aarde bewegen. Gecorrigeerd voor de afstand valt de kracht van de aardbeving volgens Richter op elke plaats ter wereld in te schatten.

In tegenstelling tot de schaal van Richter poogt de schaal van Mercalli in te schatten hoe de intensiteit van een aardbeving op verschillende plaatsen op aarde wordt beleefd. De kaarten van de Amerikaanse geologische dienst, gemaakt in de uren na de beving, tonen een maximale kracht van circa tien op deze subjectieve schaal van Mercalli. ‘Buitengewoon verwoestend’, volgens de vertaling van het KNMI: verwoesting van vele gebouwen; schade aan dammen en dijken; grondverplaatsing en scheuren in de aarde. Berichten uit het rampgebied laten zien dat ook deze kaarten de werkelijke intensiteit van de beving onderschatten.

„De US Geological Service neemt voor zijn kaarten de bodemgesteldheid in Californië als uitgangspunt”, zegt Van der Meijde. „Maar het Sichuan bassin is een sedimentair bekken waarin los materiaal zich heeft verzameld. Een gebied dat als los zand aan elkaar hangt, ondervindt meer schade van trillingen in de aardkorst. Vergelijk het met een klap op een stevige tafel die minder beweging veroorzaakt dan een klap in een bak water.”