Zoals Tom Waits maar dan wel raar

Actrice Scarlett Johansson heeft een cover-cd gemaakt met nummers van Tom Waits.

Een gesprek met de zingende actrice en met haar producer, Dave Sitek

Hoestdrank, Tinkerbell en ‘een beetje eenhoorn’. Het zijn de trefwoorden die Dave Sitek van de band TV on the Radio gebruikt om het door hem geproduceerde album Anywhere I Lay My Head te omschrijven. Een album waarop de actrice Scarlett Johansson – bekend van onder meer Lost in Translation en Girl with a Pearl Earring – Tom Waits zingt.

Een terechte omschrijving. Want hoe logisch het ook lijkt om de notoir hese Scarlett Johansson Tom Waits nummers te laten zingen, des te onlogischer klinkt het overgeproduceerde, bombastische en soms zelfs bizarre resultaat. Geen gevoelige vintage Waits die door Johansson soepel in je oor wordt gefluisterd, maar een instrumentaal openende cd waarop zowel Johansson als Waits het merendeel van de tijd onherkenbaar is. Precies zoals de producer en de actrice het hebben bedoeld.

Toen Sitek bij het Johansson-project betrokken raakte, was de actrice al een tijdje bezig. Platenmaatschappij Rhino had voor een goed doel opgenomen versie van Summertime gehoord en haar benaderd om een cd op te nemen.

Johansson: „Het was een kans waar het merendeel van mijn vrienden een moord voor zou doen en ik dus niet kon laten schieten. Maar ik had geen idee hoe ik het moest aanpakken.” Ze kreeg totale artistieke vrijheid, besloot te gaan voor covers – ze begon met Cole Porter, maar switchte als snel naar Tom Waits – en dook met studiomuzikanten de studio in. Maar het gewenste resultaat bleef uit.

„Het lukte me maar niet om de juiste sound te creëren. Ik zong met mijn eigen stem. De muzikanten speelden precies wat Waits speelde. En het klonk vreselijk.” Via een wederzijdse vriendin, werd de actrice voorgesteld aan Sitek: „Ze vertelde me dat Scarlett niet wist wát ze wilde, alleen dat het raar moest zijn. En iedere keer als het woordje ‘raar’ viel, dacht ze aan mij.”

Johansson was al fan van zijn band en toen Sitek tijdens het eerste telefoongesprek de magische zin ‘het moet klinken alsof we heel veel hoestdrank hebben gedronken en Tinkerbell hebben gezien’ uitsprak, was ze verkocht. Sitek luisterde vervolgens naar de pogingen die Johansson tot dan toe had gedaan, kreeg de oncontroleerbare drang kaarsjes aan te steken (‘een vibe die Scarlett niet ambieerde’) en bedacht dat het anders moest.

De twee besloten direct Johanssons bekendheid als actrice uit te buiten. De nummers moesten een cinematic-feel krijgen. En Johansson moest niet als Scarlett maar ‘in karakter’ zingen, ieder nummer weer anders. Dit laatste omdat de tien uitgekozen nummers door Waits zelf in zijn dertigjarige carrière even gevarieerd gebracht zijn. Of zoals Johansson het uitlegt: „Ieder nummer voelde alsof het een andere emotionele aanpak en een andere persoonlijkheid nodig had.”

In de zomer van 2007 trokken Johansson, Sitek en tal van muzikale vrienden naar de Dockside Studio in Louisiana. Wekenlang werd aan het album gewerkt. Omdat het, aldus Sitek, geen zin had om in navolging van Waits in een boilerroom met trieste banjo en gorgelend stemgeluid op te gaan nemen („alleen al omdat ik dan Tom Waits achter me aan zou krijgen”), werden de nummers gestript tot enkel de teksten over waren.

Johansson: „Onze versies staan daarom vaak mijlenver van de originele nummers af. Toch blijft altijd één ding overeind en dat is de intentie.” Met deze intentie en de meest pakkende zinnen zijn ze gaan knutselen. Sitek: „Eigenlijk was het gokwerk. Kijken hoe een hondenbak gevuld met water klinkt als je hem ronddraait. Of wat het groene knopje op de jaren zeventig drummachine doet met het originele gospelachtige nummer Anywhere I Lay My Head.”

Na een zomer knutselen en kampvuren bouwen in Louisiana, moest Johansson voor die ‘andere carrière’ naar Spanje. En terwijl Sitek in New York de laatste hand aan het album legde, kwam David Bowie langs. Johansson: „David Bowie! De man door wie ik als puber besefte dat ik een seksueel wezen ben.” Sitek: „Hij wist dat we bezig waren met het album. Ik was ondertussen behoorlijk ‘out there’ bezig en omdat ‘out there’ wat mij betreft gelijk staat aan Bowie, had ik hem gebeld.” Johansson: „En net die ene keer dat ik niet in New York was, kwam hij langs.” Al bleek Bowie op band in combinatie met haar eigen stem ook genoeg om Johansson van d’r stuk te krijgen. „Ik viel bijna flauw toen ik het hoorde.”

Ondanks Bowies medewerking en zelfs de via via overgebrachte goedkeuring van Waits himself, zijn de reacties op Anywhere I Lay My Head vlak voor de officiële release niet bepaald jubelend. Een erg makkelijk, radiovriendelijk album is het dan ook niet geworden. Gelukkig was dat ook het laatste dat Johansson wílde maken. „Ik ambieer geen popcarrière. Mijn enige doel was een album waarvoor ík 15,95 zou betalen” ’ En, zo verzekert ze in Londen, dat is het geworden.

De cd Anywhere I Lay My Head ligt vanaf 16 mei in de winkels