Videotheek vol lege banden

Regisseur Michel Gondry is bekend van videoclips van Björk en van films als Eternal Sunshine of the Spotless Mind.

Vanaf morgen is zijn film Be Kind Rewind hier te zien.

NEW YORK - MAY 09: Director Michel Gondry poses at a reception at the Museum of the Moving Image on May 9, 2008 in New York City. (Photo by Rob Loud/Getty Images) Getty Images/AFP

. Michel Gondry is een duizendpoot. De Fransman is een van de meest bewonderde filmmakers van deze tijd, met zijn videoclips in knutselstijl voor artiesten als Björk en Beck, commercials voor Levi’s en doolhof-speelfilms als Eternal Sunshine of the Spotless Mind waarin tijd en herinnering, werkelijkheid en fantasie een loopje met de toeschouwer nemen. In zijn nieuwste, Be Kind Rewind, wijkt hij af van de romantische geschiedenissen in eerder werk en volgt hij een videotheekmedewerker uit New Jersey. Een vriend die is ‘gemagnetiseerd’ wist alle banden in de zaak. Noodgedwongen moeten ze de films zelf opnieuw maken, ‘sweden’ zoals dat in de film heet. In een gesprek in Berlijn met drie andere journalisten legt hij uit wat dat is.

Wat is ‘sweden’?

„Het is ontstaan uit een spraakverwarring. Eerst wilden we het pimpen noemen. Pimp your video. Maar mijn zoon Paul zei dat dat een gedateerd begrip is, teveel MTV. Toen ging het zoals dat in mijn hoofd gaat. Ik dacht aan ‘suede’ van ‘blue suede shoes’ en aan het materiaal ‘ultrasuede’, de eerste microvezel. Dat ziet eruit als suède, voelt als suède, maar is feitelijk een kunststof. Door de dialogen is het uiteindelijk een verwijzing geworden naar het land Zweden. Jack Black, die in de film de hoofdrol speelt van videotheekbediende, moet de klanten overtuigen dat de nagespeelde films duurder zijn dan de gewone huurfilms. Hij zegt: ‘Ja, maar het is een gecompliceerd proces. Het is ‘sweding’.’ En dan zegt de ander: ‘Dat is geen werkwoord, maar een land.’ Waarop hij zegt: ‘Ja precies, het is ver weg.’ ”

Juist omdat Zweden zo ver weg is, verwijst het ook naar de praktijk van dure import-dvd’s en hoe de filmcultuur zich steeds meer thuis gaat afspelen.

,,Precies! Niet dat ik dat er van tevoren bewust in stop. Ik begin met een speels idee. Achteraf ben ik intens gelukkig als dat volgens een soort interne logica verschillende betekenissen en verwijzingen blijkt te hebben.”

U doet een groot beroep op de toeschouwer om mee te gaan in de interne logica van de film.

,,Ik geef toe dat het onmogelijk is om gemagnetiseerd te worden. De premisse is fictief. De rest is allemaal waar. Ik ging mijn technicus opzoeken in New Jersey en die woonde bij zo’n vuilnisbelt als in de film. En de buschauffeur droeg een aluminiumpetje, omdat hij dacht dat hij kaal werd van de straling van de elektriciteitscentrale. Dat is niet verzonnen. Dat is de manier waarop ik films maak. Ik neem een absurd uitgangspunt en kijk dan in de film hoe dat in de echte wereld zou uitwerken.

„Waar het mij in dit geval om ging was: stel dat je een film huurt en dan blijkt het niet de originele versie te zijn, maar een nagespeelde versie met de jongens uit de videotheek in alle rollen. Zou je dan benieuwd zijn of ze dat met meer films hebben gedaan? En zou je dan bereid zijn om geld te betalen om daar achter te komen?”

‘Be Kind Rewind’ is een cinefiele film met citaten uit ‘Ghostbusters’, ‘Robocop’, ‘2001: A Space Odyssey’…

„Om te beginnen is Be Kind Rewind geen film over films. Het is een film over een gemeenschap in een Amerikaanse voorstad waar het saamhorigheidsgevoel bedreigd wordt door globalisering en winkelketens. Mensen raken daardoor steeds meer geïsoleerd van elkaar. Ze besluiten dat te keren door samen iets te gaan creëren. De videotheek is een katalysator voor de kern van de film: het plezier van zelf iets maken. Ik denk dat mensen heel goed in staat zijn hun eigen entertainment te verzorgen, in plaats van zich altijd passief te laten vermaken.”

Nogal paradoxaal voor iemand die films maakt om anderen te amuseren.

,,Ik denk dat mensen die iets met elkaar maken, meer plezier hebben en meer genieten van hun creativiteit, dan wanneer ze een film van iemand anders bekijken.”

Geen hommage aan de cinema dus, maar aan de ‘do it yourself’-mentaliteit van YouTube?

„Het probleem met YouTube is dat mensen nog steeds achteruit leunen en kijken naar wat anderen hebben gedaan. YouTube is niet creatief. Mensen die daar filmpjes op zetten willen bekeken worden. Maar het gaat niet om het resultaat, maar om de activiteit.”

Is er een film die u zelf opnieuw zou willen maken?

„Nee. Ik ben er vaak voor gevraagd. Het probleem met remakes is dat ze altijd meer geld kosten dan de originele film en er slechter uitzien. Het zijn commerciële, bedachte constructies.”

U werkt wèl met steracteurs zoals Jack Black in deze film, of Jim Carrey en Kate Winslett in ‘Eternal Sunshine of the Spotless Mind’.

„Jim Carrey vind ik gewoon een erg goede acteur. Toen we hem wilden casten zei de producent dat we er rekening mee moesten houden dat we met Jim Carrey succes zouden hebben aan de kassa, maar niet bij de Oscars. Dat bleek precies andersom. Jack Black is gecast omdat ik hem geweldig vind. En bovendien, met die bril heeft hij helemaal geen star appeal.”

In Cannes gaat een nieuwe film van u in première, wat kunnen we verwachten?

„Het is een drieluik dat ik samen met Leos Carax en de Zuid-Koreaanse regisseur Bong Joon-ho, van de monsterfilm The Host, heb gemaakt. Het drieluik heet Tokyo. Mijn episode heet Interior Design en gaat over een meisje dat naar Tokio verhuist en daar niet goed kan aarden en zich langzamerhand zo waardeloos voelt dat ze in een stoel verandert. Het is gebaseerd op een strip van Gabrielle Bell, Cecil and Jordan in New York.’’