Mailtje met ’n zielig verhaal

West-Afrikaanse criminelen troggelen geld af via e-mails.

Dat geld incasseren ze bij transactiekantoren. En daar wordt de identiteit van de klanten matig gecontroleerd.

Een Nigeriaanse man komt een fors geldbedrag ophalen bij een van de vele money-transferkantoortjes in Amsterdam-Zuidoost. Voordat hij het in ontvangst kan nemen, moet hij zich legitimeren. De baliemedewerker maakt op het overdrachtformulier van de bank de aantekening dat de leeftijd van de man niet klopt met die op zijn identiteitsdocument. Toch krijgt de man het geld mee. Dit is slechts één voorbeeld van het gebrekkig functioneren van de identiteitscontrole op money-transferkantoren.

Niels Ploeger, criminoloog bij de Bovenregionale Recherche Noordwest en Midden Nederland, schreef samen met Cees Schep van de Dienst Nationale Recherche Informatie, het rapport Misbruik van Money Transfers, een onderzoek naar het misbruik van de legale money transfers door criminele netwerken, de West-Afrikaanse criminele netwerken in het bijzonder. Het rapport is grotendeels gebaseerd op het omvangrijke ‘Apollo-onderzoek’ naar de zogeheten 419-fraude dat onder leiding van het Openbaar Ministerie Haarlem is uitgevoerd door een samenwerkingsverband van teams van de Bovenregionale recherche en enkele arrondissementsparketten.

Bij money-transfers wordt contant geld via een geldtransactiekantoor overgemaakt naar een branchekantoor in het buitenland of opgehaald na betaling bij een kantoor in het buitenland. De transactie gaat zo sneller en er is geen bankrekening nodig. Nadeel zijn de relatief hoge kosten van de transactie. De twee grootste transferkantoren in Nederland zijn Western Union en MoneyGram.

De aanduiding 419 verwijst naar een wetsartikel over oplichting in het Nigeriaanse wetboek van strafrecht. Oplichters sturen miljoenen e-mails de wereld over. Daarin vragen zij geld voor een ziek kind of voor slachtoffers van een natuurramp. Vaak ook zeggen zij dat ze het beheer over een erfenis of een loterijprijs zullen krijgen, maar een voorschot nodig hebben om de onkosten te betalen. De politie schat het aantal slachtoffers van deze fraude dat vorig jaar in Nederland werd gemaakt op ruim 4.000. Volgens het rapport zijn ruim 300 personen, meest West-Afrikanen tussen 2004-2007 hier betrokken geweest bij 419-fraude.

Tijdens de opsporingsperiode telde de politie circa 5.000 verdachte transacties die via 500 witwasrekeningen liepen. Het totaalbedrag aan fraudegeld bedroeg 30 miljoen euro, waarbij 12 miljoen terechtkwam bij 65 personen. Aanvankelijk maakten de criminelen gebruik van autochtone Nederlandse rekeninghouders. Deze ‘katvangers’ haalden het geld zo snel mogelijk van hun rekening en droegen het over aan de fraudeurs.

Volgens Harry Jongkind, projectleider van het Apollo-onderzoek, staat achter de slachtoffers die aangifte deden een onbekend maar groot aantal slachtoffers dat zich te veel schaamt om naar de politie te stappen of niet gelooft slachtoffer te zijn geworden.

Vanaf het begin van het politieonderzoek werden op last van de politie bankrekeningen geblokkeerd waarop verdachte stortingen werden gedaan. Vervolgens gingen de criminelen bij het ontvangen en doorsturen van inkomsten uit de 419-fraude steeds vaker gebruikmaken van money-transfers. Bij malafide money-transfers wordt vaak gewerkt met valse identiteitsdocumenten. Er zijn ook officiële blanco paspoorten opgedoken. Met deze gestolen of gekochte documenten kunnen criminelen zich een identiteit aanmeten waarvan de echtheid moeilijk te controleren is.

Volgens de geldende richtlijnen kunnen aan de balie van money-transferkantoren geen transacties met valse identiteitsdocumenten worden verricht. Maar volgens de politie blijkt dat de identiteitscontrole „niet optimaal” wordt uitgevoerd.

Controle op de echtheid van identiteitsdocumenten is moeilijk. Bij veel geldinstellingen ontbreekt het aan apparatuur om identiteitspapieren op echtheid te checken. In het geval van de authentieke Nigeriaanse paspoorten die zijn opgedoken, ontbrak alleen een visum. Alleen een kenner kan dat zien. Maar er schort meer aan de controle. Het blijkt dat klanten die frequent grote bedragen overmaken niet door alle geldkantoren standaard worden geregistreerd.

Evenmin hanteren de kantoren een gemeenschappelijke lijst met de namen van mensen wier transacties eigenlijk geblokkeerd moeten worden.

Nederland, Groot-Brittannië en Spanje zijn de Europese landen met de meeste West-Afrikanen. Binnen die netwerken vervullen de Nigerianen een prominente rol. Het belangrijkste deel van de verdachte financiële transacties vindt in Nederland plaats in Amsterdam-Zuidoost. De meeste slachtoffers komen uit het buitenland, met name de VS.