Lekker alleen stemmen op de buren

Het Eurovisie Songfestival, volgende week in Belgrado, heeft voortaan twee halve finales in plaats van één.

De competitie tussen West- en Oost-Europa wordt feller.

Zeven keer heeft Ierland het Eurovisie Songfestival gewonnen, maar de laatste jaren kon het muzikale eiland geen enkel succesje meer boeken. Vorig jaar eindigde de Ierse inzending in de grote finale zelfs als allerlaatste. Een jaar eerder kwamen de Ieren niet eens verder dan de halve finale.

Dit jaar geeft Ierland het nationale chagrijn de vrije loop door volgende week een kalkoen naar Belgrado te sturen met het nummer Irlande douze points, waarin Dusty the Turkey met krassend stemgeluid bezingt wat de wereld allemaal aan Ierland te danken heeft: Guinness, de popgroep Westlife en 800 jaar oorlog. Maar ook Riverdance, waarvoor de handpop zijn excuses aanbiedt.

Het ironiseren van het Songfestival is een drastische maatregel. Maar ook andere traditionele Eurovisie-landen lijken langzamerhand de wanhoop nabij. Zo komt België dit jaar met een liedje in een niet bestaande taal (O Julisi na Jalini), terwijl Frankrijk al bij voorbaat opzien heeft gebaard door het nummer Divine in het Engels te laten zingen. In het Franse parlement toonde menigeen zich „diep geschokt” over dit „foute signaal naar de francofone wereld”. Maar op de oude voet doorgaan was voor Frankrijk ook geen optie meer. De laatste Franse zege was in 1977 – twee jaar nadat Nederland voor het laatst won.

Nog drastischer is de ingreep van Oostenrijk. Het land dat al vanaf het tweede jaar (1957) tot de vaste deelnemers aan het Europese zangfestijn behoort, doet dit jaar niet mee. „We voelen er niets voor nog meer talent uit Oostenrijk naar een festival te sturen waar ze geen enkele kans maken”, aldus een woordvoerder van de Oostenrijkse publieke omroep.

Het Eurovisie Songfestival bevindt zich in een crisis. Sinds de omwentelingen van de jaren negentig in Oost-Europa, is het aantal onafhankelijke landen in die regio sterk gegroeid. En iedereen wil die onafhankelijkheid extra luister bij zetten door zich op het festival te laten zien.

Maar wat de West-Europese landen – en veel kijkers – nog het meest stoort, is de blokvorming in het stemgedrag. Veel stemmen uit Oost-Europa gaan naar buurlanden. Dat leidt, al was het maar getalsmatig, tot een ongelijke strijd. Van de 43 landen die zich dit jaar hebben aangemeld, kan slechts iets minder dan de helft tot de traditionele Eurovisie-landen worden gerekend. Verder wordt het aantal oudgedienden nog geflatteerd, doordat de vier grootste geldschieters – Duitsland, Spanje, Groot-Brittannië en Frankrijk – altijd meteen naar de finale mogen.

In 2004 voegde de organiserende European Broadcasting Union (EBU) een voorronde toe om het aantal liedjes in de slotuitzending te beperken. Op de blokvorming had dat echter geen invloed. Van de tien landen die vorig jaar via de voorronde naar de finale werden gestemd, waren er negen Oost-Europees. Het tiende land was Turkije. Alles uit West-Europa viel in die voorronde af.

En nu, nog maar vier jaar later, wordt er wederom een nieuw systeem ingevoerd. Twee voorrondes in plaats van één, volgende week dinsdag en donderdag. De finale volgt op zaterdag 24 mei. Maar wat veel Songfestivalfans verwachtten, gebeurt niet: de landen worden niet naar regio over die twee voorrondes verdeeld, maar door loting. „Er komt geen nieuw ijzeren gordijn”, zei omroepbestuurder Ruurd Bierman, die als voorzitter van de EBU-Songfestivalcommissie een belangrijke stem in de veranderingen had.

Op elke avond treden straks negentien landen aan. Beide avonden stuurt het publiek (via televoting) negen liedjes naar de finale door. Bovendien is er beide keren een professionele jury die óók nog een nummer voor de slotavond aanwijst. Zo gaan er in totaal 20 liedjes naar de finale.

„Bij de loting zijn de landen toevalligerwijs tamelijk evenwichtig verdeeld”, constateert Songfestivalcommentator Cornald Maas op de NOS-site. „Oekraïne en Rusland zitten niet bij elkaar en de Balkanlanden zijn netjes verdeeld over de twee halve finales.” Een fan op het Songfestivalweblog ziet het minder zonnig in: „Het is een poging om te redden wat er te redden valt.” Anderen reppen van een gecompliceerde schifting, die de blokvorming onverlet zal laten.

Intussen tonen steeds meer West-Europese landen steeds minder belangstelling voor het festival. Nederland had dit jaar niet eens een nationale finale meer. Idols-ontdekking Hind koos haar liedje Your heart belongs to me zelf. België zendt slechts één van de twee halve finales uit.

Het Songfestival werd in 1956 mede opgericht om de Europese eenheid te bevorderen. Ruim een halve eeuw later is die eenheid ver te zoeken. Oost- en West-Europa staan de komende week als kemphanen tegenover elkaar.

Eurovisie Songfestival: 20, 22 en 24 mei, Ned.2, 21 uur.