In VS scoort reality zonder sensatie

Radioprogramma, podcast en tv-serie This American Life is een instituut in de VS. Onderwerpen: gewone mensen, gewone verhalen en een gekloonde stier.

Presentator Ira Glass in This American Life. Foto Douglas Barnes, Showtime Ira Glass in This American Life - Photo: Douglas Barnes/Showtime - Photo ID: thisamericanlife_dbp_3732 Barnes, Douglas A;Showtime Entertaiment

Het was al een radioprogramma. Toen werd This American Life een tv-serie. En anderhalve week geleden was het, voor een avond, een bioscoopfilm.

This American Life is met 1,7 miljoen luisteraars een van de populairste radioprogramma’s van de VS; geen enkele andere podcast wordt beter beluisterd. Maar dat er twee weken geleden stratenblokkenlange rijen zouden staan voor het New Yorkse theater vanwaar de filmavond rechtstreeks in ruim driehonderd bioscopen zou worden uitgezonden, dat kaartjes op de zwarte markt voor 200 dollar (128 euro) van de hand gingen en dat de klungelige presentator met een staande ovatie zou worden begroet, dat zagen zelfs de makers niet aankomen.

„Ik weet niet of dit alles goed of slecht is”, zei presentator Ira Glass vanaf het podium over de populariteit van zijn programma. „Ik ben gewoon verbijsterd dat dit het geval is.”

Het bijzondere is dat de avond strikt genomen weinig meer was dan een twee uur durende reclamespot voor het tweede tv-seizoen van This American Life, dat vorige week begon. Om de opwinding te begrijpen, eerst even wat This American Life eigenlijk is.

Volgens de makers zelf is het een documentaire voor mensen die niet van documentaires houden. Het programma kiest elke week een thema, zoekt daar dan drie of vier verhalen bij over gewone mensen die anders nooit bekend zouden worden. In de aflevering ‘Unconditional Love’ verhalen twee ouders over hun uit een Roemeens weeshuis geadopteerde zoon. Hij wil hen vermoorden. En in ‘Mistakes were made’ vertelt een hobbyist over zijn pogingen overleden mensen in te vriezen, hopend op voortschrijdend wetenschappelijk inzicht. En over zijn gebrek aan ijs.

Veel hangt af van Ira Glass. De presentator is 49 jaar, lijkt met zijn bibliothecarissenbril en donkerbruine pak geschikter voor radio dan voor tv of bioscoop. Zijn stem botst ook nog eens met alle radioconventies: die is nasaal en licht piepend. Zijn stijl? De zinnen zijn kort. Hij neemt zijn tijd voor een nieuwe zin begint. Maar wees niet bang, verzekert Glass het publiek in New York en de 20.000 bioscoopbezoekers in het land. In het echte leven praat hij normaal, „niet van dat ik iets zeg en dat er dan, pauze, pauze, pauze, pas weer een nieuwe opmerking volgt”.

Het programma maken is een arbeidsintensieve klus. Uit dertig ideeën bij elk thema selecteert de redactie er vier. Van elk van die verhalen wordt dertig tot veertig uur aan interviews opgenomen, die dan als blok van twintig minuten de radio halen. Of niet. De helft van de uitgezette verhalen haalt de uitzending niet. Op de website van het programma staat wat de redacteuren zoeken in een verhaal. Het moet verrassen. Grappig zijn. Liever nog: grappig en verdrietig tegelijkertijd. En de hoofdpersoon moet er iets van leren.

This American Life past journalistieke methodes toe op gewone mensen. „We trekken het land in”, zegt Glass vanaf het New Yorkse podium. „En leggen vast wat er gebeurt.” Er wordt doorgevraagd, er is een constante verwondering, zoektocht naar het onbekende en het afwijkende. Maar dan zonder dat er nieuws in hoeft te zitten.

De tv-versie, waarvan deze week het tweede seizoen ingaat, werd juichend ontvangen. Glass zelf moest wennen, vertelt hij. „We knalden telkens tegen de beperkingen van tv op.” Verhalen uit het verleden vielen af, bijvoorbeeld. Die waren niet meer te filmen. „Waarom kan tv niet meer zijn zoals radio?”

Wat meeviel, was dat er een vorm van reality-tv bestaat waar de kijker geen sensatie krijgt en het onderwerp geen prooi is. Het verhaal is al spannend genoeg. Zo was er een Texaanse veefokker die zoveel van zijn stier (Chance) hield dat hij het dier na overlijden liet klonen (Second Chance). Het programma interviewt de boer in zijn ziekenhuisbed: de gekloonde versie van de stier bleek iets agressiever.

This American Life is een instituut. En daarmee een mikpunt van spot. Zo kwalificeerde een personage uit de populaire Amerikaanse jongerensoap The OC de serie als „that show by those hipster know-it-alls who talk about how fascinating ordinary people are”. De hippe betweters konden er wel om lachen, zonden het fragment nog eens uit en Ira Glass was niet te beroerd te erkennen op zijn beurt fan te zijn van de soap.

De enige groep Amerikanen waarin Glass geen interesse heeft, zijn de sterren. „Kijk naar de romance van Brad Pitt en Angelina Jolie. Dat was een jaar nieuws, terwijl je het verhaal in een minuut al snapt.” This American Life zal niet snel „tijd inruimen voor bekende mensen, daarmee gebeurt zelden iets interessants. Beroemdheden zijn simpelweg te normaal”.